POL Krzyż Batalionów Chłopskich
Powstanie i skład Oddziału Specjalnego BCh
Przed powstaniem Oddziału Specjalnego różne drobne akcje o charakterze sabotażowo-dywersyjnym prowadziły doraźne zorganizowane grupy, które wykonywały rozkazy Komendy Obwodu BCh. Była to działalność skierowana na ochronę wsi przed kontyngentami, przeciwdziałanie przed współpracą pojedynczych osób z okupantem itp. zadania. Konieczność szerszego działania, wykonywania akcji zbrojnych przeciwko okupantowi – dyktowała potrzebę powołania wydzielonego oddziału zbrojnego, jako siły dyspozycyjnej Komendy Obwodu.
Przy tej okazji należy poczynić następującą uwagę. BCh na terenie powiatu nie dysponowały przygotowaną i wyszkoloną kadrą oficerską i podoficerską. Przedwojenna kadra oficerska nie znalazła się ze względów polityczno-ideowych w szeregach BCh. Zgrupowana była przede wszystkim w rozbudowującej się na tym terenie Armii Krajowej. Na terenie powiatu tylko dwóch członków BCh miało stopnie oficerskie. Byli to Marian Gotowiec s. Franciszka – podporucznik rezerwy, Stanisław Śliwa – podporucznik rezerwy. Ponadto Stanisław Okulski – posiadał stopień podoficerski kaprala podchorążego. W tej sytuacji braki te należało zrekompensować żarliwą wolą walki z okupantem jaką posiadała młodzież wiejska i szkoleniem wojskowo-partyzanckim, prowadzonym we własnym zakresie. Na przełomie roku 1942/1943 Komenda Obwodu podejmuje decyzję o utworzeniu Oddziału Specjalnego BCh.
Organizację oraz dowództwo tego oddziału powierzono Marianowi Gotowiec s. Jana „Antek Szczur” z Ostrówka.
Po skompletowaniu, które nastąpiło w pierwszych miesiącach 1943 roku, stan osobowy Oddziału Specjalnego przedstawiał się następująco:
- Marian Gotowiec s. Jana z Ostrówka – Dowódca
- Władysław Rytel-Kuc z Wycinek – Z-ca d-cy Oddziału
- Eugeniusz Gotowiec z Ostrówka – łącznik do spec. zadań
- Bolesław Wardakowski z Radzymina – dowódca sekcji
- Czesław Wyszyński z Kraszewa – dowódca sekcji
- Kazimierz Fluks z Dąbrówki – dowódca sekcji
- Marian Rakowski z Klembowa-Michałowa
- Franciszek Ołdak z Wólki Kozłowskiej
- Marcin Pietrucha z Dąbrówki
- Józef Kostrzewa z Dąbrówki
- Stanisław Maciejewski z Radzymina (Dybów)
- Aleksander Stańczak z Dąbrówki
- Alojzy Rosa z Chajęt
- Kazimierz Wójcik
- Stanisław Cholewiński z Krzywicy (zginął)
- Marian Racki z Krusza
- Wacław Remiszewski
- Stanisław Wardakowski z Radzymina
- Ryszard Marchewka z Radzymina
- Wacław Pstrzoch s. Jakuba z Radzymina
- Jerzy Pstrzoch z Radzymina
- Jan Kufel s. Juliana z Kraszewa
- Stanisław Wojda z Kraszewa
- Leon Rync
- Mieczysław Wojda z Kraszewa
- Jerzy Henryk Wojda z Kraszewa
- Kazimierz Wyszyński z Kraszewa
- Henryk Wojda z Kraszewa
- Feliks Wojda z Kraszewa
- Czesław Roguski z Kraszewa
Ponadto oprócz w/w 30 żołnierzy będącymi stałym składem OS BCh Obwodu ok. 60 żołnierzy stanowiło „rezerwę” tegoż Oddziału, rekrutujących się z poszczególnych gmin. Używani oni byli w miarę potrzeby w różnego rodzaju akcjach. Do oddziału dowódca dobierał sobie znanych i sprawdzonych ludzi, bojowych – gwarantujących dobre wykonywanie zadań. W szczególności bazował na b. członkach „Wici” lub ludziach znanych z lewicowych przekonań.
Głównymi ośrodkami, z których pochodziła większość członków oddziału były wsie Kraszew, Dąbrówka oraz Radzymin.
W sposób energiczny, który znamionował wszelkie poczynania dowódcy, prowadzono szkolenie bojowe. Uczono posługiwania się bronią, zapoznano z podstawowymi zasadami taktyki walki i zasad konspiracji. Główne szkolenie oraz ćwiczenia organizowano w lasach klembowsko-ostrowskich.
Na ogół zbiórki oddziału w celu odbycia ćwiczeń odbywały się w poniedziałki, środy i soboty. Często połączone były z wykonywaniem różnych akcji wypadowych na terenie powiatu.
Ze względu na specjalną rolę jaką odgrywał dowódca OS Marian Gotowiec s. Jana ps. „Antek Szczur” w organizacji BChowskiej powiatu, wskazane będzie podać jego niektóre dane biograficzne. Urodzony 23 XI 1918 r. w Młynarzach pow. radzymiński, jako syn chłopa lub jak to dziś byśmy nazwali chłopo-robotnika od wczesnej młodości przejawiał zainteresowanie społeczne. Działał w „Wiciach”. Odczuwał duży pęd do nauki i przy pomocy całej rodziny zaczął uczęszczać do Państwowej Średniej Szkoły Ogrodniczej w Ursynowie (dziś dzielnica Warszawy). Ukończył ją w roku 1931. W Warszawie mieszkając w internatach i na stancjach zetknął się z lewicowym radykalnym ruchem politycznym i jego założeniom pozostał wierny do końca życia. Po skończeniu szkoły wraca w rodzinne strony i początkowo zamieszkuje u swojego stryja Stanisława Gotowiec w os. Ostrówek gm. Klembów. W tej miejscowości spędza cały okres okupacji hitlerowskiej. Energiczny, o tzw. „mocnych” cechach charaktery jest duszą wszelkich poczynań konspiracyjnych. W sposób jednoznaczny opowiada się za walką o inną Polskę – sprawiedliwości społecznej i dla takiej Polski – jak często mawiał „gotów jest zawsze przelać swą krew czerwoną”. Organizując BCh na terenie powiatu oraz zostając dowódcą Oddziału Specjalnego skupia ludzi o radykalnych poglądach. Swoje radykalne poglądy manifestuje w sposób otwarty, przysparzając sobie sporo wrogów ze strony innych prawicowych ugrupowań konspiracyjnych.
Bardzo odważny, przekazuje swoją odwagę i zapał podkomendnym.
Kiedy w sierpniu 1944 roku wycofują się Niemcy zabierają go wraz z bratem stryjecznym Eugeniuszem do transportowania koni i bydła, po kilku dniach wykradłszy mapy sztabowe ucieka, przekazując je (mapy) – nacierającej jednostce radzieckiej.
Opracowano w styczniu 1973 roku w oparciu o ustne relacje:
Podstawowa główna relacja: B. Komendanta 5 Obwodu, II Okręgu BCh Mariana Gotowiec s. Franciszka, podpułkownika rez. WP
B. Zastępcy Dowódcy Oddziału Specjalnego BCh 5 Obwodu – Władysława Rytel – Kuc, majora rez. WP
B. członka Komendy 5 Obwodu BCh i Komendanta LSB – Stanisława Śliwy
B. łączniczki wojewódzkiej Komendy 5 Obwodu BCh – Justyny Rytel – Kuc
B. członka kierowniczej „trójki” LZK na pow. Radzymin – Haliny Koskowskiej,
Eugeniusz Gotowiec
Krótki zarys monograficzno – faktograficzny Batalionów Chłopskich na terenie powiatu Radzymin (obecnie Wołomin) w latach 1939 – 1944
(kopia maszynopisu ze zbiorów PCDiT w Wołominie)
O autorze
