Cztery wieki Ząbek (III)

Miasto-ogród Ząbki
Miasto-ogród Ząbki

Ważnym wydarzeniem w dziejach Ząbek było otwarcie 17 maja 1903 r. szpitala psychiatrycznego w Drewnicy. Inicjatorem jego założenia było powstałe cztery lata wcześniej Towarzystwo Pomocy Lekarskiej i Opieki nad Umysłowo i Nerwowo Chorymi. Nabyło ono dwa baraki po rosyjskim schronisku dla dzieci żołnierskich, a także spory obszar ziemi dawnego folwarku majora Drewnickiego. Pierwotnie szpital był przeznaczony na 24 pacjentów, w miarę jego rozbudowy liczba ta wzrosła do 220 w 1912 r. Pracą zakładu kierował naukowiec i społecznik dr Karol Rychliński. Od jego nazwiska pochodzi nazwa trzypiętrowego budynku mieszkalnego dla lekarzy i pracowników obsługi wzniesionego w 1913 r – „Rychliński”. Szpital zatrudniał wówczas dwóch lekarzy i 60 pracowników obsługi.

Adam Feliks Ronikier hrabia h. Gryf

Adam Ronikier
Adam Ronikier

Właściciel dóbr Ząbki (1905–1945), właściciel cegielni w Ząbkach, inwestor rozbudowy infrastruktury wsi wokół cegielni, np. budowniczy stacji kolejowej Ząbki, bocznicy kolejowej, fabrycznej kolejki wąskotorowej do Bródna i Pragi, zaplecza mieszkalnego dla pracowników cegielni. Założyciel „Towarzystwa Budowy Miasta – Ogrodu Ząbki” (1911), przeznaczył część swojego majątku pod realizację projektów na dzielnicy Parcele (1911), wspólnie z księżną Heleną Radziwiłłową wybudował pierwszy w Ząbkach drewniany kościół Świętej Trójcy (1916).

Cztery wieki Ząbek (I)

Zabki

Z lustracji wynika, że najcięższym obowiązkiem była pańszczyzna. Ponadto chłopi dawali dziesięcinę Kościołowi. Uprawiali w Ząbkach pszenicę, jęczmień, owiec, proso, tatarkę (roślinę pastewną spokrewnioną z gryką), konopie i len, sadzili drzewa owocowe. Wieś Ząbkowa Wola była dość duża, miała 75-80 mieszkańców. Graniczyła wtedy z wsią szlachecką Mamki, Dębnem, Okuniewem, Kawęczynem, Grochowem, Kamionem i Targówkiem. Te cztery ostatnie miejscowości, dzisiaj należące do Warszawy, były wówczas oddzielnymi wsiami. Wokół Ząbek rozciągały się rozległe puszcze. Jedna z nich ciągnęła się aż do Bródna. Puszcze te były bogate w dobre gatunki drzew budowlanych, barcie i dziką zwierzynę, zwłaszcza sarny. Utrapieniem byli tu kłusownicy. Administracyjnie Ząbki należały do gminy Praga i parafii Kamion.

Cztery wieki Marek (II)

walki o struge e
walki o struge e

16 października 1942 r. Niemcy powiesili w Markach 10 więźniów Pawiaka. Po latach wzniesiono w tym miejscu obelisk ku czci zamordowanych. Przez cały okres okupacji w Markach, podobnie jak w całej Polsce, miały miejsce liczne aresztowania, łapanki, wywózki do obozów koncentracyjnych i przymusowej pracy w III Rzeszy. W sumie represje te dotknęły kilkaset osób. Mimo znacznych sił okupanta w Markach (wg. oceny wywiadu AK z połowy 1944 r. było tu 163 żołnierzy i policjantów w Markach, 366 żołnierzy z „legionu wschodniego” w Pustelniku) utworzył się tu zorganizowany ruch oporu. W 1942 r. powstał II rejon „Celków” Armii Krajowej obejmujący Marki, Pustelnik, Strugę, Zielonkę i Ząbki-Drewnicę, wchodzący w skład VII Obwodu Okręgu Warszawskiego.

Armia Krajowa w II Rejonie „Celków” VII Obwodu „Obroża” 1939-1944 (V)

obroza scaled e
obroza scaled e

Żołnierzom mjr H. Okińczyca przyszło zetknąć się nie ze słabymi siłami osłonowymi nieprzyjaciela, ale z doborowymi jednostkami Wehrmachtu, przerzuconymi pośpiesznie dla obrony linii Wisły oraz likwidacji radzieckiego klina pancernego, który wbił się od strony południowo-wschodniej. Dla Niemców utrzymanie przedmościa warszawskiego (praskiego) było jednym z najważniejszych zadań. Dlatego też przeciwko nacierającej 2 Armii Pancernej, wchodzącej w skład 1 Frontu Białoruskiego, stanęły obok oddziałów 2 i 9 Armii, m.in. jednostki pancerne jak 25 Dywizja Spadochronowo-Pancerna „Hermann Goering”, 3 Dywizja Pancerna SS „Totenkopf”, 5 Dywizja Pancerna SS „Wiking”

Armia Krajowa w II Rejonie „Celków” VII Obwodu „Obroża” 1939-1944 (IV)

Żołnierze plutonu dywersji bojowej Il Rejonu AK "Celków" w Markach w czasie ćwiczeń w 1944 r. Na czele oddziału ubranego w mundury straży pożarnej - dowódca straży pożarnej w Pustelniku II - plut. pchor. Henryk Pakuła "Pak". Z tyłu żołnierze: kpr. pchor: Tadeusz Rudzki "Dal", kpr. pchor. Józef Balicki "Ziuk" ["Stokrotka"), strzel. Jan Nocny "Szczerba", kpr. pchor. Mieczysław Szczurowski "Czarny" i inni. Fotografię wykonał dowódca I kompanii por. Albin Furczak "Alf"
Żołnierze plutonu dywersji bojowej Il Rejonu AK "Celków" w Markach w czasie ćwiczeń w 1944 r. Na czele oddziału ubranego w mundury straży pożarnej - dowódca straży pożarnej w Pustelniku II - plut. pchor. Henryk Pakuła "Pak". Z tyłu żołnierze: kpr. pchor: Tadeusz Rudzki "Dal", kpr. pchor. Józef Balicki "Ziuk" ["Stokrotka"), strzel. Jan Nocny "Szczerba", kpr. pchor. Mieczysław Szczurowski "Czarny" i inni. Fotografię wykonał dowódca I kompanii por. Albin Furczak "Alf"

Na szczególną uwagę zasługują kobiety, które miały podwójne obowiązki – pracę, stanowiącą źródło utrzymania, codzienne zabiegi o zaspokojenie elementarnych potrzeb życiowych rodziny oraz działalność w konspiracji. Kobiety – żołnierze z WSK II Rejonu to przede wszystkim łączniczki, kolporterki poczty i podziemnej prasy, sanitariuszki, opiekunki lokali konspiracyjnych. Do ich zadań należało też przenoszenie, czy ukrywanie broni, sprzętu, dokumentów; zbieranie informacji o siłach i ruchach nieprzyjaciela, np. obserwacja przejeżdżających przez Marki pojazdów niemieckich; obsługiwanie punktów/skrzynek kontaktowych; szeptana i uliczna propaganda wśród miejscowej ludności.

Armia Krajowa w II Rejonie „Celków” VII Obwodu „Obroża” 1939-1944 (III)

Żołnierze plutonu dywersji bojowej Il Rejonu AK "Celków" w Markach w czasie ćwiczeń w 1944 r. Na czele oddziału ubranego w mundury straży pożarnej - dowódca straży pożarnej w Pustelniku II - plut. pchor. Henryk Pakuła "Pak". Z tyłu żołnierze: kpr. pchor: Tadeusz Rudzki "Dal", kpr. pchor. Józef Balicki "Ziuk" ["Stokrotka"), strzel. Jan Nocny "Szczerba", kpr. pchor. Mieczysław Szczurowski "Czarny" i inni. Fotografię wykonał dowódca I kompanii por. Albin Furczak "Alf"
Żołnierze plutonu dywersji bojowej Il Rejonu AK "Celków" w Markach w czasie ćwiczeń w 1944 r. Na czele oddziału ubranego w mundury straży pożarnej - dowódca straży pożarnej w Pustelniku II - plut. pchor. Henryk Pakuła "Pak". Z tyłu żołnierze: kpr. pchor: Tadeusz Rudzki "Dal", kpr. pchor. Józef Balicki "Ziuk" ["Stokrotka"), strzel. Jan Nocny "Szczerba", kpr. pchor. Mieczysław Szczurowski "Czarny" i inni. Fotografię wykonał dowódca I kompanii por. Albin Furczak "Alf"

II rejon – lata 1940-1944 Podstawowym zadaniem ZWZ było przygotowywanie sił i środków do odbudowy państwa polskiego na drodze walki zbrojnej, która miała się rozpocząć […]

Armia Krajowa w II Rejonie “Celków” VII Obwodu “Obroża” 1939-1944 (II)

Żołnierze plutonu dywersji bojowej Il Rejonu AK "Celków" w Markach w czasie ćwiczeń w 1944 r. Na czele oddziału ubranego w mundury straży pożarnej - dowódca straży pożarnej w Pustelniku II - plut. pchor. Henryk Pakuła "Pak". Z tyłu żołnierze: kpr. pchor: Tadeusz Rudzki "Dal", kpr. pchor. Józef Balicki "Ziuk" ["Stokrotka"), strzel. Jan Nocny "Szczerba", kpr. pchor. Mieczysław Szczurowski "Czarny" i inni. Fotografię wykonał dowódca I kompanii por. Albin Furczak "Alf"
Żołnierze plutonu dywersji bojowej Il Rejonu AK "Celków" w Markach w czasie ćwiczeń w 1944 r. Na czele oddziału ubranego w mundury straży pożarnej - dowódca straży pożarnej w Pustelniku II - plut. pchor. Henryk Pakuła "Pak". Z tyłu żołnierze: kpr. pchor: Tadeusz Rudzki "Dal", kpr. pchor. Józef Balicki "Ziuk" ["Stokrotka"), strzel. Jan Nocny "Szczerba", kpr. pchor. Mieczysław Szczurowski "Czarny" i inni. Fotografię wykonał dowódca I kompanii por. Albin Furczak "Alf"

Powstanie i rozwój organizacyjny ZWZ/AK na terenie II rejonu W listopadzie 1939 r. na podstawie decyzji Naczelnego Wodza i Premiera Rządu Emigracyjnego gen. Władysława Sikorskiego […]

Armia Krajowa w II Rejonie “Celków” VII Obwodu “Obroża” 1939-1944 (I)

Żołnierze plutonu dywersji bojowej Il Rejonu AK "Celków" w Markach w czasie ćwiczeń w 1944 r. Na czele oddziału ubranego w mundury straży pożarnej - dowódca straży pożarnej w Pustelniku II - plut. pchor. Henryk Pakuła "Pak". Z tyłu żołnierze: kpr. pchor: Tadeusz Rudzki "Dal", kpr. pchor. Józef Balicki "Ziuk" ["Stokrotka"), strzel. Jan Nocny "Szczerba", kpr. pchor. Mieczysław Szczurowski "Czarny" i inni. Fotografię wykonał dowódca I kompanii por. Albin Furczak "Alf"
Żołnierze plutonu dywersji bojowej Il Rejonu AK "Celków" w Markach w czasie ćwiczeń w 1944 r. Na czele oddziału ubranego w mundury straży pożarnej - dowódca straży pożarnej w Pustelniku II - plut. pchor. Henryk Pakuła "Pak". Z tyłu żołnierze: kpr. pchor: Tadeusz Rudzki "Dal", kpr. pchor. Józef Balicki "Ziuk" ["Stokrotka"), strzel. Jan Nocny "Szczerba", kpr. pchor. Mieczysław Szczurowski "Czarny" i inni. Fotografię wykonał dowódca I kompanii por. Albin Furczak "Alf"

Wstęp II Rejon „Celków”, wchodzący w skład VII Obwodu Armii Krajowej „Obroża” obejmował w przybliżeniu teren przedwojennego powiatu warszawskiego. Rejon ten w strukturze organizacyjnej Związku […]