Przy wjeździe do wsi wita biała tablica informacyjna: Kuligów. Pod nazwą ktoś namazał farbą — City. Możnaby pomyśleć; głupi żart. Wyłaniające się dziesiątki domków letniskowych zdają się jednak potwierdzić, że znajdujemy się oto w „innym” świecie.
Kuligów leży na południowym brzegu Bugu. Tutaj zaczyna się Zalew Zegrzyński. Malownicze położenie wsi, las, rzeka, „wyspa miłości” ściąga latem tysiące turystów. Wielu z nich wraca tu co roku. Do chwili obecnej zbudowali około tysiąca domków letniskowych. Każdego roku pojawia się kilkadziesiąt nowych.
Z Kuligowa do centrum Warszawy można dojechać samochodem w ciągu 40 minut. Do województwa, do Ostrołęki nawet własnym pojazdem trzeba się wlec 2 godziny. Podróż PKS-em, czy PKP jest już wyprawą na koniec świata. Nic więc dziwnego, że powiązania Kuligowa ze stolicą kraju są większe niż ze stolicą województwa. W lesie za Kuligowem zaczyna się już zresztą województwo stołeczne. Nie o więzy administracyjne jednak chodzi.
Walne zebranie społeczności wsi Kuligów 20 września 1987 r. uchwaliło program perspektywicznego rozwoju społeczno-gospodarczego wsi do roku 2000 spisany na 4 stronach maszynopisu. Na najbliższe 2 lata Kuligów planuje kilka poważnych inwestycji. Pierwsza to zmiana budowanej dotychczas strażnicy OSP w Wiejski Dom Kultury — strażnicę OSP. W 1987 roku w kilka tygodni dobudowano piętro budynku i pokryto go dachem. W tym czasie zrobiono więcej, niż przez wiele lat budowy. Pomysł odstąpienia od pierwotnych planów zrodził się z kilku powodów. Pierwszym było wolne tempo budowy. Drugim fakt, że remiza byłaby w małym stopniu wykorzystana przez mieszkańców. Trzecim, że kontakty z turystami i właścicielami domków letniskowych rozbudziły potrzeby kulturalne miejscowej ludności. Wreszcie, że lepiej i taniej jest pomieścić pod jednym dachem dwie różne placówki, niż ewentualnie budować dwa budynki. Za takim myśleniem poszło zawrotne, jak na nasze warunki, tempo robót.
Planowana jest budowa pawilonu wielobranżowego wspólnie z WZGS i GS w Trojanach. Obecnie w Kuligowie funkcjonuje sklep z dwuosobową obsadą, taki jak w wielu innych wsiach. Obroty, a tym samym wysiłek pracownic, są jednak znacznie większe niż w mniejszych miejscowościach. Latem, kiedy liczba mieszkańców Kuligowa zwiększa się z 2 tysięcy do czterech lub pięciu, można na „letnikach” dobrze zarobić. Czy „Samopomoc Chłopska” podejmie się tej inwestycji przy znacznym udziale czynu społecznego? Czy znajdzie inne rozwiązanie?
Kolejnym zamierzeniem jest rozbudowa starej szkoły i powstanie hali sportowej oraz spowodowanie uruchomienia nowej szkoły w roku szkolnym 1989/90. Obecna drewniana szkółka wykorzystywana jest na kolonie w okresie letnim oraz w soboty i niedziele przez harcerzy z Radzymina. Dzieci w wieku szkolnym (w grę wchodzą klasy 0 oraz I-III), a także przedszkolnym byłoby około dwudziestki.
W Kuligowie pod uwagę biorą również to, że zakończenie budowy drogi przez las do Sokołówka może spowodować uruchomienie kursu autobusu i dowożenie dzieci stamtąd do Kuligowa. Tymczasem jednak droga do Sokołówka utknęła na skraju lasu. Leśnicy drogi nie chcą. Geodeci wyszkowscy, ani też ostrowscy nie kwapią się z wytyczaniem dróg. Powstała więc paradoksalna sytuacja. Mieszkańcy Kuligowa są jedynymi, którzy dbają o biegnące przez wieś drogi wojewódzkie nr 558 i 559. Gdyby nie ich czyn społeczny i zbudowanie 4.5 km utwardzonych dróg, do dziś byłyby to polne drożyny. Wojewódzkie tylko z nazwy. Organizacja pracy przy naprawie dróg to zasługa rady sołeckiej i mieszkańców wsi.
Nie było ani minuty przestoju. Ciągniki jadące z piaskiem mogły się zakopać w piaszczystej drodze. Ale na obu jej końcach stały rezerwowe traktory, natychmiast ruszające na pomoc, jeśli który nie nadjechał w przewidzianym czasie. A czas liczono co do minuty! Budowa dróg oraz obu przystanków autobusowych przełamała dotychczasową bierność mieszkańców Kuligowa. Uwierzyli, że razem można zrobić wiele. Trzeba było dobrze pomyśleć, precyzyjnie zaplanować robotę i dać z siebie tyle wysiłku, ile akurat trzeba. Nic dziwnego, że Wiejski Dom Kultury powstał w równie krótkim terminie. Wieś w ciągu dosłownie kilku miesięcy wykonała pracę wartości kilkudziesięciu milionów złotych! Urząd Gminy w Dąbrówce wspomógł ją tylko kwotą około 2,5 min zł. Natomiast z budżetu wojewódzkiego nie udało się nic „wydębić” , choćby na budowę dróg wojewódzkich. W naszej planowej gospodarce nie przewiduje się bowiem nagłych zrywów do czynu społecznego. Najlepiej, gdy taki wybuch chęci do społecznego działania zostanie zaprogramowany na pięć lat naprzód.
Mając śmiałe zamierzenia Walne Zebranie Mieszkańców powołało 6 społecznych komitetów budowy przy radzie sołeckiej. Wiara w siłę wspólnej pracy została rozbudzona. Każdy bez większych oporów przyjął zobowiązanie wykonania określonych prac i świadczeń pieniężnych. Konkretnie jest to składka pieniężna wynosząca po 8 tys. od gospodarzy i działkowców w roku 1988 i 89 oraz praca społeczna: 2-3 dni przy każdej z inwestycji (mieszkańcy) i 2 dni przy budowie remizy oraz hali sportowej i stadionu (działkowicze). Dwa najbliższe lata mogą więc przynieść efekty, wartości kilkudziesięciu min. zł rocznie. Jak dowiódł tego miniony rok, jest to możliwe.
Skąd się wziął taki nagły zryw mieszkańców Kuligowa? Na pewno nie stało się to nagle i niespodziewanie. Warunki do tego dojrzewały w ostatnich latach. Pierwszy z nich, materialny, to coraz lepsze usprzętowienie wsi przy odstającej do tyłu infrastrukturze, jak: drogi, woda, telefony, komunikacja, wypoczynek itp. Drugi — wzajemne kontakty z letnikami, które zrodziły konieczność współpracy. Potrzebna była tylko grupa inicjatywna. I tacy ludzie się znaleźli. Cele obu społeczności Kuligowa spotkały się w kilku punktach. Podstawowym jednak jest chęć osiągnięcia wyższego poziomu życia pod względem materialnym, kulturalno-oświatowym, zdrowotnym, przy wykorzystaniu rekreacyjnych walorów mikroklimatu i położenia miejscowości. Zdecydowano się na kompleksowy rozwój wsi. Obawiano się bowiem, że np. budowa tylko remizy, albo np. tylko stadionu, może angażować niewielu mieszkańców. W związku z tym zapał do pracy będzie niewielki, a więc i wyniki słabe. Tymczasem postawienie kilku ambitnych celów i określenie terminów i sposobów ich osiągania, jest wyznaniem nie tylko realnym, ale i pobudzającym większość.
Ambicja nie zawsze jeszcze potrafi wygrać z realiami. Przykład pierwszy z brzegu — zamiar budowy stadionu spotkał się ze sprzeciwem części rolników. Boisko miałoby bowiem powstać na nadrzecznej łące, będącej częścią wspólnoty Kuligowa. Porasta ona dziś „kozią brodą” , a jej walory pastwiskowe są minimalne, ale… Niektórym tradycyjnie myślącym chłopom nie trafia do przekonania, że lepsze zagospodarowanie pozostałych hektarów wspólnoty zrekompensuje stratę. Jeszcze teraz nie są przekonani, ale za kilka lat…
Rozwój wsi oparto o przeświadczenie, że posiada ona duże walory rekreacyjne, a nawet uzdrowiskowe. To pierwsze jest niepodważalne, to drugie trzeba udowodnić. Obecnie we wsi nie ma ani jednej studni głębinowej, natomiast woda podskórna jest psuta przez szamba na działkach rekreacyjnych i w gospodarstwach rolnych, które nie wszędzie są szczelne. Aby poprawić warunki sanitarne wsi, planowana jest budowa do końca 1989 roku dwóch wysypisk śmieci i jednego szaletu publicznego. Ma temu również służyć większa dbałość o estetykę i porządek na działkach w gospodarstwach.
Jednym z najważniejszych zadań w obecnym roku ma być rozbudowa Wiejskiego Ośrodka Zdrowia, pozyskanie mieszkania dla stomatologa, no i oczywiście stomatologa. Urząd Gminy patrzy na to niezbyt łaskawym okiem, gdyż obawia się, że może tu chodzić o tzw. agronomówkę, a takie obiekty z polecenia wojewody mają być przekazywane przede wszystkim doradcom WOPR. Planowane jest również zaangażowanie w WOZ na 1/4 etatu okulisty, laryngologa, ginekologa i ortopedy. Wśród działkowiczów można znaleźć lekarzy o tych specjalnościach, często emerytów. Pomysł organizowania co 3-4 lata „białych niedziel” jest z pewnością słuszny i chyba możliwy, podobnie jak coroczne, zimowe szkolenia o tematyce zdrowotnej. W miejscowości, która latem, wiosną, i jesienią ma faktycznie ponad około 6 tys. mieszkańców, w dużej części w podeszłym wieku, sprawy ochrony zdrowia mają swoje poważne uzasadnienie. W gminnej Dąbrówce powstał wprawdzie niedawno nowy budynek ośrodka zdrowia z mieszkaniami dla lekarzy, ale Kuligów jako miejscowość letniskowa, chce mieć swój na miejscu.
Co jeszcze marzy się mieszkańcom Kuligowa? Chcą w tym roku zbudować drogę będącą wałem ochronnym między Kuligowem a wsią Stasiopole. Jest to typowy przykład kuligowskiego myślenia, łączenia zadań (droga + wał). W obecnym roku mają zamiar zadbać o uruchomienie linii okrężnej autobusów PKS z Warszawy przez Radzymin, Kuligów, Rynię, Nieporęt do Warszawy.
Kuligów ma jeszcze wiele innych celów. Niektóre — jak powstanie KGW — już wykonano, inne są dużo trudniejsze. Ot, choćby, ostatni zamiar kupna silosu do składania cementu luzem, bo tylko tak można kupić cement poza rozdzielnikami. Prosto z cementowni. W oparciu o ten cement planowana jest produkcja w czynie społecznym pustaków. Mają one być trzy razy tańsze, niż „państwowe”. Bez podnoszenia kosztów, można będzie zbudować trzy obiekty zamiast jednego. Rada Sołecka ma zamiar powołać własne Społeczne Przedsiębiorstwo Budowlano-Montażowe. Działałoby 2-3 lata, właśnie po to, aby wykonać takie inwestycje, jak WOZ, szkołę, pawilony handlowe itp.
Spojrzenie na Kuligów z punktu widzenia Urzędu Gminy jest bez emocji. Ot, popieramy każdy czyn, ale niewiele możemy pomóc finansowo.
— W Kuligowie jest bardzo prężna rada sołecka — mówi Anna Wiśniewska, sekretarz Urzędu. — Drugiej takiej w gminie nie ma. Czy dojdzie do tego, że będzie to uzdrowisko? Nie wiem. Starają się o to, ale co z tego wyjdzie, zobaczymy. W ciągu ostatniego roku zrobili bardzo dużo. Będziemy im pomagać w miarę naszych możliwości, ale finansowo możemy niewiele. Grubo ponad połowę tegorocznego budżetu zabierze oświata.
Kazimierz Królik, przewodniczący Gminnej Rady Narodowej, uważa, że GRN jest niby gospodarzem, ale faktycznie jest na łasce budżetu województwa. Osiemdziesiąt kilka milionów, które gmina dostała na ten rok od województwa, jest sumą niewielką. Nie ma więc czym wspomóc Kuligowa. Sama oświata pochłonie ponad 50 min. Natomiast, żeby zrealizować zamierzenia Kuligowa, trzeba sześcioletniego budżetu całej gminy.
— Choć nie możemy wiele pomóc, to jednak będziemy szukać środków i funduszy, gdzie tylko można. Przeszkadzać nie będziemy, bo wiele zamiarów Kuligowa to naprawdę bardzo potrzebne inwestycje — kończy przewodniczący GRN.
Życzyłbym więc takiego zapału i zaangażowania innym wsiom i to nie tylko w naszej gminie.
Zbigniew Czaplicki
Tygodnik Ostrołęcki
[R. 7], 1988 nr 8=280 (21 II)
O autorze
