Miejskość Tłuszcza to koniec XIX wieku. Wiązała się oczywiście z powstaniem linii kolejowej, stacji kolejowej i węzła kolejowego. No i tak powstawała osada, potem miasto. Teren folwarku był rozparcelowany. Przez kogo? Przez przedsiębiorczych mieszkańców okolicy. Były to rodziny Falbów, Jędrasików, Kasków, Kurów, Przybyszów. Dodatkowo w II-III dekadzie wieku XX w Tłuszczu powstawały huty szkła. Jedna z nich przyciągnęła kilkudziesięciu hutników i udziałowców przedsięwzięcia i w ten sposób również te kilkanaście, kilkadziesiąt rodów zamieszkało tutaj. I ci wszyscy ludzie, twórcy naszego miasta, spoczywają między innymi na cmentarzu w Tłuszczu. Spoczywają tu chłopi, spoczywają przedsiębiorcy, kolejarze, hutnicy, samorządowcy, nauczyciele, lekarze, którzy budowali Tłuszcz.
Parafia w Tłuszczu wywodzi się od tej starszej w Postoliskach. Pod koniec lat dwudziestych, ale jeszcze za probostwa księdza Bujalskiego, zdecydowano, że powinna w Tłuszczu powstać kaplica. Zebrano ponad pięć tysięcy złotych, a pół morga ziemi przekazał Jan Jędrasik, drugie pół morga przekazał Falba, Józef Falba. Władze wojewódzkie stwierdziły jednak, że drewniana kaplica to dla Tłuszcza zbyt niewiele. I tak za probostwa kolejnego proboszcza, księdza Adamskiego, zaczęto w Tłuszczu budować kościół z prawdziwego zdarzenia, aczkolwiek na bazie jednak tego projektu zwyczajnej kaplicy. I to trochę nawet dzisiaj w tej najstarszej świątyni tłuszczańskiej widać. Główne prace nad budową świątyni przypadły na początek lat trzydziestych, a oficjalnie pierwszy proboszcz pojawił się w roku trzydziestym piątym, Feliks Andruszkiewicz, i pierwszego stycznia 1936 roku parafia została oficjalnie erygowana. Teren na cmentarz kupiono kilka lat wcześniej i również dwa, trzy lata wcześniej zaczęto tutaj grzebać pierwszych zmarłych. Aczkolwiek niektórzy tutaj pochowani są ludźmi, którzy zmarli na przykład w 1920 roku, kiedy jeszcze o parafii w Tłuszczu nikt nie myślał. To dlatego, że po prostu te ciała z innych cmentarzy tutaj przenoszono.
Jesteśmy przy ołtarzu, który jest także grobowcem dla księży, księdza doktora kanonika Jana Gryciuka, księdza Korporowicza i księdza kanonika Władysława Kwaśniewskiego, proboszcza parafii Tłuszcz. Proboszcza przez niemal trzydzieści lat, od czterdziestego siódmego do siedemdziesiątego siódmego roku żył w latach 1905-1984 w kapłaństwie, 49 lat. I musicie Państwo wiedzieć, że wielu starszych mieszkańców Tłuszcza opisywało mi księdza Kwaśniewskiego jako najlepszego księdza, najwspanialszego duszpasterza, którego w życiu poznali, więc musiała być to rzeczywiście niezwykła postać, skoro do dziś wspomina się ją jako najwybitniejszego tłuszczańskiego proboszcza.
Jesteśmy przy grobie, nie przy głównej alejce. Na początek idziemy alejką boczną, bardziej na południe i grób Józefa Kuleszy, założyciela Towarzystwa Przyjaciół Ziemi Tłuszczańskiej, ale przede wszystkim wybitnego tłuszczańskiego nauczyciela. Przez dziesiątki lat wyedukował całe pokolenia naszych mieszkańców, uczył fizyki, chemii, przedmiotów ścisłych.
Stanisław Góraj i rodzina Górajów, Jaś Góraj, Mareczek Góraj, Anna Góraj to rodzina wybitna, nauczycielska. Stanisław Góraj dożył pięknego wieku, 98 lat, zmarł dwa lata temu. Był dyrektorem, kierownikiem szkoły podstawowej w Kozłach, był dyrektorem, kierownikiem tłuszczańskiej szkoły zawodowej. Zasłużony nauczyciel, ale też żołnierz Armii Krajowej, związany z oddziałem legendarnego Orlika na Lubelszczyźnie w Rykach. Nosił pseudonim Goniec i bardzo dobrze, że obok jego imienia i nazwiska widnieje taka plakietka AK, 15. Pułk Piechoty Wilków, Ryki.
Śp. Dabińscy – Stanisław żył lat 70, zmarł 6 lipca 1968 roku i Izabela żyła lat 90, zmarła w roku 1990. Wybitni obywatele, nauczyciele, żołnierze Armii Krajowej, nauczyciele szkoły podstawowej w tłuszczu jeszcze przed II wojną światową. Później w czasie okupacji zaangażowani w tajne nauczanie, no i w działalność polskiej partyzantki.
Pani Halina Kurek, zasłużona pedagog ze szkoły podstawowej imienia Jana Pawła II w Tłuszczu, jej przedwczesna śmierć poruszyła wielu.
Szanowni Państwo, na nekropolii w Tłuszczu znajduje się pomnik grób Janusza Grudzińskiego, wybitnego polskiego muzyka, kompozytora, wieloletniego klawiszowca i gitarzysty zespołu Kult. Żył lat 61, zmarł 2 października 2023 roku. A obok grób Sackiewiczów, Marii z Dobrowolskiej, Apolonii z domu Kowgier, Jana Sackiewicza i Michała Sackiewicza. Żył lat 86, zmarł w roku 1988 roku. To była rodzina właścicieli wespół z Kujawami, rodzina właścicieli tłuszczańskiego młyna przy ulicy Przemysłowej. To był prawdziwy symbol miasta dla nie tylko jego mieszkańców, ale wielu chłopów z okolicznych wiosek, którzy przed II wojną światową, w czasie II wojny światowej, po niej właśnie przybywali do tłuszcza na wozach konnych i ten dźwięk terkoczącego młyna, zbliżającego się, oni się zbliżali do tego młyna, towarzyszył im jako pierwsze zderzenie z miasteczkiem. Sackiewiczowie, zasłużona rodzina, która również przeszła w czasie okupacji i po niej naprawdę wiele złego.
Dwa nazwiska związane z tłuszczańską hutą, Maria i Władysław Endlerowie i Zofia Stefan Krawczykowie. Hutnicy, przedsiębiorcy, ale nie tylko, bo Endlerowie byli również w Tłuszczu właścicielami sklepów mięsnych, rzeźnikami. Bardzo zasłużone rodziny. One wywarły wpływ na historię tłuszcza. Stefan Krawczyk, prócz swojej zawodowej zasługi dla Tłuszcza jako hutnik, również żołnierz Armii Krajowej, również wielu z Endlerów, było członkami organizacji podziemnych. Mimo niemieckiego pochodzenia, rodzina jak najbardziej patriotyczna.
Całe osiedla dzisiejszego Tłuszcza, osiedla zatłoczone od domów jednorodzinnych, a często już od bloków deweloperskich, były kiedyś jednymi wielkimi polami, łąkami. I tak było między innymi z osiedlem Słoneczna i tą częścią południowo-wschodnią Tłuszcza, która kiedyś funkcjonowała jako Wysocinek. I pierwszymi, którzy w Wysocinku mieszkali, pobudowali młyn, była rodzina Przybyszów. To się stało na przełomie XIX-XX wieku, ale również rodziną Przybyszów byli Polakowie. I to były właśnie jedne z pierwszych rodzin. Dziś tych rodzin w całym osiedlu jest kilkadziesiąt, może więcej, kilkaset. Kiedyś tak zupełnie nie było. Jestem przy grobie Karola Polaka i Stanisławy Polak. I chcę Państwu powiedzieć, że temat Wysocinka, rodziny Polaków, Przybyszów, będzie jednym z kolejnych odcinków „Historycznego Tłuszcza”.
Grób Dzięciołów, Bronisława Dzięcioł i Franciszek Dzięcioł. To nazwisko jest oczywiście związane z miejscowością Dzięcioły, która to nazwa wzięła się od nazwiska. Najpierw jako kąty Dzięcioły, kąty Dzięcielskie. Ale to nazwisko jest związane również z częścią Tłuszcza, która kiedyś nazywana była Wysocinem. Nie Wysocinkiem, tylko Wysocinem. Aczkolwiek leżała na granicy, na północ od Wysocinka. To dziś jest osiedle Długa i tereny na wschód od osiedla Długa. I mam nadzieję, że stoję przy grobie właściwego Franciszka Dzięcioła. Chciałem powiedzieć, że jeden z Dzięciołów był sołtysem tłuszcza. Był trzecim wójtem tłuszcza po Grodzkim i Koźliku po II wojnie światowej. I był w latach pięćdziesiątym posłem na Sejm. Działacz ludowy. Za jego czasów Tłuszcz przemienił się ze wsi właśnie w osiedle już oficjalnie. Potem w miasto. Przepraszam, jeżeli stoję przy grobie nie tego Franciszka Dzięcioła, co trzeba, ale wydaje mi się, tak pamiętam, że to ten sam.
Gdybym miał znaleźć nazwisko najbardziej zasłużonego tłuszczanina w okresie międzywojennym, między I a II wojną światową, z całą pewnością byłby to Feliks Tarczyński. Feliks Tarczyński, który jako młody chłopak nauczyciel pojawił się w Postoliskach w czasie I wojny światowej. Był kierownikiem tutejszej szkoły i człowiekiem niezwykle aktywnym. Był weteranem I wojny światowej. Walczył w tej wielkiej bitwie na terenie jezior mazurskich między Rosjanami a Niemcami. Zdezerterował z rosyjskiej armii i kiedy Niemcy zajęli te tereny, nie dość, że dyrektorował szkole to był szefem lokalnej polskiej organizacji, wojskowej organizacji, która w odpowiednim czasie miała się ujawnić i zawalczyć z Niemcami o wolną, niepodległą Polskę. I tak też się stało późnym latem, jesienią 1918 roku. On odpowiadał za historię z 1918 roku z Mokrej Wsi. Opowiadałem o tym, to moment kiedy peowiacy atakują konwój Niemców pędzących zrabowane bydło i dobra, to on wreszcie był jednym z autorów rozbrojenia Niemców w listopadzie 1918 roku. Później walczył w Odrodzonym Wojsku Polskim, weteran wojny polsko-bolszewickiej i Bitwy Warszawskiej, założyciel spółdzielni rolniczo-handlowej Rolnik. Założył ją w 1918 roku i z przerwą na swój pobyt w wojsku był jej prezesem, był jej szefem. To było w ogóle nieprawdopodobne przedsięwzięcie, które objęło nie tylko Tłuszcz i kilkanaście okolicznych miejscowości, ale kilka okolicznych gmin, od Radzymina, Wołomina, po Jadów. Więc to była inicjatywa, która była taką perłą gospodarczą, symbolem dobrze rozwijającego się Tłuszcza. Feliks Tarczyński był prezesem do 1943 roku, do momentu, kiedy został aresztowany przez Niemców i zamordowany.
Wraz z Feliksem Tarczyńskim spoczywają tutaj Władysław Zaborowski, żołnierz Armii Krajowej, urzędnik przedwojenny i człowiek, który był szefem Komendy Obrońców Polski, placówki Tłuszcz i później szefem placówki Armii Krajowej w Tłuszczu. Łącznościowiec, bardzo zasłużony działacz ruchu oporu przeciwko Niemcom, później oczywiście prześladowany przez nową władzę, ale też już w latach 60. zaangażował się w ruch kombatancki przy Zbowidzie i był jednym z liderów tłuszczańskich kombatantów.
Maria Zaborowska, również szalenie zasłużona córka Feliksa Tarczyńskiego. Spoczywają tu również Witold Odrowąż Waligórski i Natalia Waligórska. Witold był żołnierzem Armii Krajowej, pseudonim „Witek” i oficerem zgróbowania „Ponury”.
Szanowni Państwo, obok znajdują się groby rodziny Miąskiewiczów, a mnie szczególnie przywiodła tutaj postać Józefa Miąskiewicza. Żył w latach 1885-1968. Był wójtem gminy i naczelnikiem Ochotniczej Straży Pożarnej. Tak brzmi napis tutaj wyryty. I powiedzmy sobie szczegółowo, Józef Miąskiewicz był sołtysem tłuszcza w 1918 roku, w momencie, w którym odzyskiwaliśmy niepodległość. W 1917 roku był głównym inicjatorem powstania Ochotniczej Straży Pożarnej w Tłuszczu i był wybrany radnym, a potem wójtem gminy. Wójtem gminy był po tym, kiedy Stanisław Kielak musiał z wójtostwa, czyli pierwszy wójt w historii tłuszcza, musiał z wójtostwa zrezygnować, bo został posłem na Sejm, ten Sejm Ustawodawczy, pierwszy Sejm Odrodzonej Rzeczypospolitej. A więc jego miejsce zajął właśnie Józef Miąskiewicz. I choć z urzędu odszedł w kontrowersjach, urzędem wówczas wstrząsnęła afera finansowa i sam Józef Miąskiewicz był pociągnięty do odpowiedzialności, to jednak na dłuższą metę pamięć o nim jest bardzo dobra. Proszę sobie wyobrazić, że 50 lat po tym, jak Józef Miąskiewicz i gróba innych młodych ludzi założyła Ochotniczą Straż Pożarną w Tłuszczu, na właśnie tę rocznicę, na 50-lecie OSP Tłuszcz, on był honorowym gościem, fetowano jego obecność w tamtym czasie. To było rok przed jego śmiercią. Pamiętajmy o nim i zapamiętajmy jego zdjęcie, bo to postać historyczna dla naszego miasta.
Endlerowie. Mówiłem o tej rodzinie chwilę wcześniej. Tu znajduje się grób Józefa Endlera i Anny Endler. I przy tej okazji opowieść o to. Rok chyba 2020, początek pandemii i pozamykane wszystkie domy, dostaję telefon, słyszę, że od starszego człowieka przedstawia się Leopold Endler. Wiedziałem, kim jest Leopold Endler. Wiedziałem, że pochodzi z tej rodziny, jest najstarszym żyjącym absolwentem szkoły podstawowej w Tłuszczu. No więc przedstawia się, ten jegomość i pyta, czy posiadam jakiś kontakt do Stanisława Kielaka, a więc mojego poprzednika na stanowisku nauczyciela historii w Tłuszczu. No więc powiedziałem panu Leopoldowi, że pan Kielak nie żyje od 1986 roku. Zresztą jest pochowany również na tym cmentarzu. Zasmucił się bardzo, twierdząc, że to już z tego mojego pokolenia już prawie nikogo nie ma na tym łez padole. Rzeczywiście, rozmawiałem wówczas z prawie stulatkiem, który opowiadał mi, przeprowadziliśmy kilka kilkugodzinnych rozmów, opowiadał mi o przedwojennym Tłuszczu, o rodzinie Endlerów, o złowrogich czasach okupacji, o likwidacji, brutalnej likwidacji tłuszczańskiego getta, o tym, jak mimo, że starano się pomóc Żydom, to nie było możliwe, o tym, jakim biologicznym zagrożeniem dla Polaków było samo też przejście frontu, o tym, jak przyszli wyzwoliciele, żołnierze radzieccy i Tłuszcz również był w ogromnym strachu, o tym, że oni zachowywali się zupełnie tak, jak to niektóre powieści przedstawiają, że w Tłuszczu na targu potrafili jeść smary jako marmoladę, o tym, że ukradli mu rower, o tym, że gróba poakowska, prawdopodobnie ROAK, Ruch Oporu Armii Krajowej, weszła do Tłuszczu w 1946 roku i szukała komunistów lub ludzi, którzy się wysługiwali komunistom i milicjantów, rozbierali ich i tłukli pasem na gołe tyłki i po prostu wszyscy komuniści uciekli wówczas na stację kolejową, gdzie stał pociąg z żołnierzami radzieckimi, a tak to cały Tłuszcz został na jedną noc wyzwolony, można powiedzieć i to był powód, dla którego Zygmunt Grodzki, pierwszy powojenny tłuszczański wójt i członek, szef Polskiej Partii Robotniczej, no po prostu zwiał z Tłuszcza i pojawił się na ziemiach odzyskanych, gdzie później był burmistrzem jednego z miasteczek. Ciekawe historie, szkoda, że nigdy nie spotkałem się z panem Leopoldem, była pandemia, bałem się spotkań z człowiekiem, który miał ponad 90 lat, ale kilka przyjemnych rozmów telefonicznych odbyliśmy.
Kacper Szatybełko, urodzony 5 czerwca 1882 roku, zmarł 12 stycznia 1958 roku. Był kierownikiem rejonowej przychodni zdrowia polskich kolei państwowych w Tłuszczu na terenie ogrodu kolejowego. Ta przychodnia powstała w 1952 roku, zatrudniała dwóch lekarzy i dwóch stomatologów. Oprócz pana Kacpra jest tu pochowana Genowefa z domu Giliat Szatybełko – zmarła 8 czerwca 1958 roku, pochowana na cmentarzu w Szarkowszczyźnie, województwo Wilno. No i widać, że to rodzina, która właśnie przybyła do nas z Wileńszczyzny, bo jest wizerunek Matki Bożej Ostrobramskiej. Warto pamiętać o takich ludziach.
A obok grób Aliny Szulich. To jest Cecylia Waleria Kurzwald z domu Linde. Rodzina Kurzwaldów to rodzina również hutnicza, współwłaściciele Huty Szkła i rodzina, która wybudowała w Tłuszczu przy ulicy Powstańców niezwykły budynek, istniejący do dziś, wybudowany w latach 30., więc niedługo będzie miał 100 lat. Murowana willa, piękny budynek z pięknym ogrodem z tyłu. W czasie wojny Niemcy przenieśli tam Polską Policję Państwową, a potem urządzili tam Urząd Pracy, Arbeitsamt.
Gdybym miał wymienić najważniejszego mieszkańca Tłuszcza, ale z czasów sprzed I wojny światowej, to powiedziałbym Wacław Wdziekoński. Tu jest pochowany Wacław Michał Wdziekoński. Żył lat 44, zginął śmiercią tragiczną w 1920 roku, a więc początkowo musiał być pochowany pewnie w Postoliskach. Później to ciało przeniesiono. Spoczywa tu jego żona, Wanda Ludwika z Pszczółkowskich Wdziekońska. Żyła lat 75, zmarła 17 stycznia 1955 roku. Dlaczego ta rodzina jest ważna? Wacław Michał Wdziekoński musiał być działaczem patriotycznym w okresie przełomu XIX i XX wieku. Wiemy, że był zesłany na Sybir za swoją działalność. Wiemy, że wrócił z Sybiru i założył w Tłuszczu przedsiębiorstwo. Handlował artykułami budowlanymi, tak byśmy dzisiaj powiedzieli. Był jednym z członków budowy kościoła w Postoliskach i niezwykle zasłużoną dla tej budowy postacią, ale też pobudował w Tłuszczu prawdziwą, pierwszą, prawdziwie miejską kamienicę na rogu ulic Powstańców i Kościuszki. Piętrowa kamienica, wspaniała. Tam swoją redakcję miało pierwsze pismo ludowe wydawane w Tłuszczu – „Siewba”. Kamienica wybudowana w 1905 roku, a tam gdzie dziś jest przedszkole Galileo, a obok budynek prywatny, mieściła się willa, wspaniała, wielka willa, willa Korab, willa właśnie pobudowana przez Wdziekońskiego. Tam w czasie dwudziestolecia międzywojennego była poczta i stąd pierwotna nazwa ulicy, Pocztowa. Ten budynek nie przetrwał do dzisiejszych czasów, bo został zbombardowany we wrześniu 1939 roku przez lotnictwo niemieckie, które zburzyło 70% centrum Tłuszcza. I jeszcze dwa słowa o okolicznościach śmierci Wacława Wdziekońskiego. Słyszałem, nigdy nie potrafiłem tego sprawdzić, ale słyszałem, że zginął w tragicznych okolicznościach, kiedy w sierpniu 1920 roku do Tłuszcza wkroczyli bolszewicy. Jego jako burżuja, jako wroga ludu rozrywano końmi.
Na tym cmentarzu spoczywa szereg osób, które zostały zamordowane przez okupanta, czy to jeszcze podczas wojny obronnej Polski, czy w czasie okupacji. Szczególnie tragicznym momentem dla mieszkańców Tłuszcza było przechodzenie frontu i walki o Tłuszcz. Tu odbywały się bardzo ciężkie walki pancerne. Od 15 do 18 sierpnia mieszkańcy byli narażeni. I tutaj jest tego świadectwo. Stanisław Paź, Adam Paź w dniu 18 sierpnia 1944 roku zostali zamordowani przez hitlerowców. Cześć ich pamięci.
Doktor Stanisław Niedzielski, sędzia sądu wojewódzkiego, zmarł 10 kwietnia 1960 roku. Wiekuisty spokój jego świetlanej duszy. Znajduje się tu grób doktora Stanisława Niedzielskiego. Po drugiej stronie albo obok znajduje się też grób jego małżonki i członków rodziny. Po drugiej stronie bardzo charakterystyczny grób, a doktor Stanisław Niedzielski, właściciel kaflarni Halis przy ulicy Racławickiej. Oprócz tego, że sędzia, wybitny obywatel, to właściciel domu, w którym przed wojną mieściła się w Tłuszczu Kasa Chorych. A po wojnie jego żona sprzedała go miastu i tam miało miejsce wspaniałe przedszkole, pamiętane przez wielu. Doktor Stanisław Niedzielski był również pierwszym po II wojnie światowej i po Tarczyńskim szefem tłuszczańskiej Spółdzielni Handlowej.
Julian Kruk, mimo, że miał 39 lat, kiedy zmarł był dorosłym mężczyzną, to tutaj to zdjęcie i wygląd rzeczywiście młodzieńczy i fakt, że był młodzieńcem, kiedy zaangażował się, bo był no jeszcze nastolatkiem, nie miał 20 lat, kiedy zaangażował się w działalność patriotyczną, był Piłsudczykiem, działał w Lidze Morskiej i Kolonialnej, kiedy był zamach majowy w 26 roku, to on razem z innymi mieszkańcami Tłuszcza wyruszył do Warszawy, żeby pomóc Marszałkowi. Był urzędnikiem gminy Tłuszcz wieloletnim i ta jego śmierć, no co tu dużo mówić… został zamordowany przez UB w Jadowie w 1945 roku.
Czy pamiętacie państwo piekarnię u Niegowskich? Ja pamiętam tę piekarnię z ulicy Powstańców i coniedzielne wycieczki do niej po mszach w kościele, w Postoliskach, ptysie, pączki, no wspaniałe wypieki. I zawsze czytałem ten napis przed piekarnią założona w 1936 roku – wydawało mi się wtedy to bardzo dawno. I rzeczywiście Niegowski wykupił piekarnię w latach 30 od Żyda. To była w pewnym momencie jedyna piekarnia w tłuszczu, która żywiła cały Tłuszcz. No i później prowadzona przez córkę pana Niegowskiego. Zmieniała miejsce ta piekarnia, bo też sklep „Piekarnia Niegowskich” był w tym miejscu, gdzie dzisiaj znajduje się pawilon, a właściwie „znajdował się” właśnie burzony pawilon spółdzielni handlowej. Bardzo ważna rodzina i nie zapomnijmy o ich wkładzie dla naszego miasta.
Szanowni państwo, grób rodziny Downarowiczów. Bardzo zasłużona rodzina dla okolicy. U Downarowiczów był niezwykły punkt kontaktowy Komendy Obrońców Polski oraz Związku Walki Zbrojnej Armii Krajowej. Panna Downaiczówna pracowała na poczcie, przysporzyła wiele dobrego dla lokalnej konspiracji. A obok Stanisław Kuchna – podchorąży Wojska Polskiego 36 pułku Legii Akademickiej. Legendarny oddział – poległ w obronie ojczyzny 12 września 1939 roku. Żył 20 lat i grób jego rodziców Zofii i Stanisława. Stanisław był wieloletnim tłuszczańskim nauczycielem. Zmarł w wieku 95 lat, w sierpniu 85 roku. Wieloletni nauczyciel, jeszcze przedwojenny, zasłużony dla szkolnictwa, dla powstania nowej placówki. A obok grób rodziny Kasków, między innymi Zygmunt Kaska żył lat 38, zginął w obozie koncentracyjnym w Majdanku w 1943 roku.
Mieszkańcy Tłuszcza oddawali życie, krew, zdrowie, bezpieczeństwo w imię wolnej, niepodległej Polski. Grób rodziny Roze i Piątkowskich. Wyjątkowo zasłużona rodzina dla naszych okolic. Mieszkańcy pogranicza między Wysocinkiem, czyli Tłuszczem a Pólkiem. Przy okazji odcinka o historii miejscowości Pólko najstarsi mieszkańcy wspominali ich kilka lat temu tutaj na naszym kanale. Tadeusz Roze, zawiadowca stacji Tłuszcz, Aleksandra Roze, jego małżonka, Krystyna i Jerzy Piątkowscy – Krystyna aptekarz, Jerzy Piątkowski bankowiec, o ile dobrze pamiętam. I jeszcze jedna rzecz. Na podwórku u właśnie państwa Roze zostały zakopane dokumenty przez Teodora Skurasa, zresztą również tutaj pochowanego, dokumenty Armii Krajowej naszej placówki tłuszczańskiej. Stało się to w lipcu lub sierpniu 1944 roku, jeszcze przed przejściem frontu. A po przejściu frontu teren był zniszczony, okolica była zniszczona i tych dokumentów nie znaleziono. Może rozsadziła je jakaś bomba, ale najpewniej te dokumenty, ta skrzynia z dokumentami gdzieś na tym podwórku lub podwórku obok wciąż istnieje. Jest tam gdzieś w środku. To jedna z tajemnic historii, która pewnie już nigdy nie zostanie odkryta.
Grób rodziny Krawczyków. Krawczykowie to byli była rodzina hutnicza, która związała swoją historię, o ile dobrze pamiętam, z północną częścią Tłuszcza. Wśród nich Bolesław, czyli ten, który był hutnikiem, szefem produkcji w chucie szkła Przyszłość w Tłuszczu, istniejącej od 1921 roku. Potem w konspiracji, już przed wojną był liderem tłuszczańskiego PPS-u, czyli polskiej partii socjalistycznej. No i po wojnie również próbował w niej działać. Był także spółdzielcą. Niezwykłe postaci…
Przepraszam państwa, jeżeli gdzieś pomyliłem się podczas tego odcinka, to oczywiście nieumyślnie. I muszę państwu powiedzieć, że czytam sobie wciąż książkę Stanisława Kielaka, również tutaj pochowanego. Zbliża się ciemność, noc, więc nie nie odwiedzimy jego grobu – a raczej nie nagramy jego grobu. Ale ta książka napisana w latach 80, a wydana kilkanaście lat temu zawiera informacje o setkach mieszkańców naszej okolicy. I naprawdę na tym cmentarzu jest nie kilkanaście, nie kilkadziesiąt, tylko ponad 100 grobów ludzi zasłużonych dla tego miasta. Tak jak powiedziałem na początku, przepraszam, że nie uda się odwiedzić ich wszystkich, ale myślę, że zrobimy to. Zrobimy to, bo nadchodzi niezwykłe święto. 1 listopada zobaczymy się na grobach, w tłuszczu, w Klembowie, w Postoliskach, w Sulejowie, Poświętnym, Dąbrówce i innych okolicznych parafiach.
O autorze
