Poświętne należy do najstarszych miejscowości naszego regionu. Powstało prawdopodobnie na początku XV w., gdy nie było jeszcze Wołomina. Parafię erygowano tu około 1445 r. Początkowo była tu jedynie mała kaplica. Drewnianą świątynię wzniósł w 1527 r. biskup płocki Rafał Leszczyński. Kościół ten spłonął lub też został rozebrany z powodu starości w 1755 r.
Wieś stanowiła własność książąt mazowieckich, a następnie królów polskich. Według lustracji z 1565 r. Poświętne miało kościół i plebanię. Na 2,4 włókach gospodarowało tu 12 ogrodników. Plebanem był wówczas ks. Obrębski, zarazem kanonik krakowski.
W Poświętnem znajdowały się dwa młyny. Jeden z nich położony był nad Osowicą, która często wysychała uniemożliwiając produkcję. Tutejszy młynarz otrzymał przywileje od księcia mazowieckiego Bolesława (panował 1429-1454), jednak współczesny lustracji ekonom Boguski nakazał mu płacić czynsz w wysokości trzech florenów (tj. złotych). Drugi młyn znajdował się nad rzeką Liw. Miał trzy koła wodne mielące zboże i jedno koło spilśniające sukno. Królowa Bona ustaliła mu daninę w wysokości 82 korcy żyta (po 11 gr każdy), 5 korcy pszenicy (po 22 gr), 8 korcy słodu (po 14 gr) i czynsz – dwa floreny. Młyn ten musiał więc mieć duży dochód.
W Poświętnem znajdował się folwark królewski dzierżawiony przez starostę. Ziemia była tu urodzajna. Na polach wysiewano 121 korcy żyta, zbierano 476 korcy. Wydajność, jak na owe czasy, była więc niezła. Większość żyta starosta spławiał rzekami do Gdańska, gdzie kupowali je kupcy z Europy Zachodniej. Na folwarku uprawiano też pszenicę, jęczmień, proso, tatarkę, len i mak. Folwark miał rozległe łąki, na których wypasano 60 sztuk bydła, w tym 14 krów dojnych i 2 byki, 14 kóz, 50 gęsi, 26 świń i wieprzów, 60 kur. Gospodarka hodowlana odgrywała tu znaczną rolę.
Dochód z całej wsi, z młynów i folwarku wynosił 825 florenów. Dziesięciny ze wsi pobierał pleban z Klembowa. Poświętne graniczyło wówczas z wsiami szlacheckimi: Zambrzyńcem i nie istniejącą dziś Wężówką panów Zębockich, z Wujówką i Borkami Doroty Mińskiej oraz Zawiszynem starosty kamienieckiego (od Kamieńczyka koło Wyszkowa) Mikołaja Zawiszy.
Zapewne na początku XVIII w. Poświętne przeszło na własność rodu Szymanowskich. Michał Dyzma Szymanowski wzniósł tu nowy kościół drewniany. Był posłem na sejm w 1724r., aktywnym działaczem wśród szlachty. Po nim zapewne dzierżyli wieś podstoli warszawski Wojciech, podstoli rawski Mikołaj i stolnik warszawski Melchior. W drugiej połowie XVIII w. właścicielem Poświętnego był zapewne kasztelan rawski Maciej Michał, pierwszy Szymanowski w senacie. Później wieś przeszła w inne ręce.
Poświętne dzieliło historyczne losy naszego regionu. Plądrowane przez Szwedów podczas „potopu” (1655-1660) i wojny północnej (1700-1721), nękane przemarszami wojsk w czasie Powstania Kościuszkowskiego (1794) i Listopadowego (1830-1831), ponosiło duże straty. W 1827 r. miało zaledwie 14 domów drewnianych i 130 mieszkańców.
W ciągu XIX w. w naszym regionie zachodziły duże zmiany, rozwijał się przemysł i komunikacja, kształtował się ustrój kapitalistyczny. W Poświętnem nie było jednak tego widać. Według „Słownika geograficznego Królestwa Polskiego”, w końcu XIX w. mieszkało tu tylko 132 mieszkańców, rolników gospodarujących na 120 morgach ziemi. Wieś miała wówczas charakter włościański, co oznaczało, że skorzystała z uwłaszczenia chłopów, dokonanego przez rząd carski w 1864 r. i nie było tu żadnego dziedzica, ani też folwarku ziemiańskiego. Sądząc jednak po ilościach mórg ziemi, gospodarstwa chłopskie były biedne. Poświętne wchodziło wówczas w skład powiatu radzymińskiego, należało do gminy Ręczaje i parafii Cygów.
Po dawnych czasach pozostały zabytki w nowym współczesnym kościele: obraz Matki Boskiej Niepokalanego Poczęcia z XVIII w., monstrancja barokowa z początku XVIII w., ornaty z końca XVIII w. i kapa z połowy tegoż stulecia. Zachowała się też kapliczka przydrożna z około połowy XIX w. (wg Katalog zabytków sztuki w Polsce, t. X, zeszyt 13, 1963).
Pamiątką historyczną z najnowszej historii jest mogiła lotników bombowca „Karaś” zestrzelonego przez Niemców 7 września 1939 r. nad wsią Grabie Nowe. Na cmentarzu parafialnym spoczywają w niej por. Stanisław Maciej Pytlakowski, kpr. Stanisław Zarzecki i strzelec pokładowy szer. Antoni Iwaniuk. Współczesne Poświętne jako gmina licząca prawie 6 tys. mieszkańców wraca teraz do powiatu wołomińskiego.
Wieści Podwarszawskie
R.8, 1998 nr 51 (407) (20 XII)
O autorze
