Willa Rohnówka w Wołominie przy ul. Peronowej, rok 2000. Fot. Łukasz Rygało.
Po zdobyciu ziem polskich władze niemieckie zlikwidowały polskie szkolnictwo wyższe i średnie, zezwoliły natomiast na organizowanie na terenach okupowanych szkół zawodowych typu gimnazjalnego jednak z zastrzeżeniem, że nie będą one nosiły nazwy liceum czy gimnazjum, lecz szkół rzemieślniczych bądź handlowych (rozporządzenia z 1 kwietnia 1940 i 15 sierpnia 1940). Korzystając z tego działacze oświatowi z Wołomina zorganizowali w połowie października 1940 r. Prywatną Koedukacyjną Szkołę Handlową.
Jej twórcami byli: Tadeusz Marchlewski – wysiedlony z Poznańskiego pedagog, pierwszy dyrektor szkoły w latach 1940-1943, jego żona Stefania – Niemka z pochodzenia, nauczycielka języka niemieckiego, Michał Wawrzynowski – były wizytator Ministerstwa Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego, mieszkaniec Wołomina, zamordowany później (kwiecień 1943) w obozie koncentracyjnym na Majdanku za działalność konspiracyjną w Komendzie Głównej POS „Jerzyki”, Jadwiga Markowska – poprzednio dyrektorka szkoły podstawowej nr 2 w Wołominie, działaczka Tajnej Organizacji Nauczycielskiej, Helena Wawrzynowska – żona Michała. Korzystali oni z pomocy inspektora oświaty powiatu warszawskiego działającego w jawnym i tajnym aparacie oświatowym, Antoniego Lumbe.
Szkoła mieściła się najpierw w drewnianym budynku przy ulicy Peronowej, następnie w murowanym domu przy ulicy Długiej (dziś Legionów) 36. W roku szkolnym 1941/1942 uczęszczało do niej w klasach pierwszej i drugiej ogółem 146 uczniów. Warunki pracy były nadzwyczaj trudne – ciasnota, w klasach mających po 40 do 50 uczniów, brak pomocy naukowych, opału, kanalizacji, głodowe płace nauczycieli. Mimo to szkoła funkcjonowała dość dobrze, a jej nauczyciele angażowali się w tajne nauczanie. Młodzież uczyła się zawodu, co chroniło ją przed wywózkami do pracy, a jej nauczyciele angażowali się w tajne nauczania. Młodzież uczyła się zawodu, co chroniło ją przed wywózkami do pracy do Niemiec. Szkoła stanowiła punkt wymiany informacji i tajnej prasy, miejsce kontaktowe młodzieży zaangażowanej w ruchu oporu. Czworo uczniów szkoły – Helena Jeznach, Halina Brzuszczyńska, Adolf Świętochowski i Tadeusz Jakubiak – poległo w działaniach zbrojnych Armii Krajowej w 1944 r.
Po trzech latach działalności, w połowie 1943 r. szkoła handlowa została zlikwidowana z polecenia władz okupacyjnych. Zabrakło środków finansowych na jej utrzymanie, a szkoła – jako prywatna – była zbyt samodzielna dla okupanta, zbyt groźna, bo uczyła Polaków myślenia. Budynek jej przejął niemiecki szpital wojskowy.
Po wyzwoleniu Wołomina przez wojska sowieckie Janina Martelińska i Helena Wawrzynowska, nauczycielki przedmiotów zawodowych w byłej szkole handlowej, reaktywują jej działalność. Powstaje Miejskie Koedukacyjne Gminazjum i Liceum Kupieckie im. Stanisława Staszica. Dyrektorką jego została Janina Martelińska. Szkoła wróciła do budynku przy ulicy Długiej, odzyskano znaczną część pomocy naukowych i mebli; część stołów, ławek i krzeseł przynieśli uczniowie ze swych domów. Zajęcia szkolne zaczęły się 20 marca 1945 r. Kadrę pedagogiczną stanowili wówczas: dyr. Martelińska ucząca zarazem księgowości i matematyki, Romuald Ruszczak – jęz. polski, Sabina Drop – historia, Klara Żodzik – jęz. rosyjski, Maria Głowicka – jęz. niemiecki Maria Łobocka – jęz, angielski, ks. Bronisław Rutkowski – religia, Helena Wawrzynowska – geografia i towaroznawstwo, Edward Kasperowicz – księgowość, Tadeusz Jezierski – reklama, Franciszek Grędziński i Józef Piróg – matematyka. Po kilku tygodniach szkoła przeniosła się do budynku obecnej szkoły podstawowej nr 1 przy ulicy 4 Maja, następnie do prywatnego domu przy ulicy Miłej 22, gdzie funkcjonowała przez 32 lata, aż do 1977 r.
27 czerwca 1946 r. pierwszych dziewięciu uczniów otrzymało świadectwa dojrzałości. Po nich przyszły setki, tysiące.
Na podstawie dziełka Feliksa Szturo „Nasza szkoła. 50 lat.”
Wieści Podwarszawskie
NR 11 (111), 28 marca 1993
O autorze
