Przyjmuje się, że 25 sierpnia 1920 r. zakończyła się Bitwa Warszawska 1920 r. Zmagania, które toczyły się na Mazowszu, Podlasiu, Lubelszczyźnie, Pomorzu doprowadziły do zniszczenia Frontu Zachodniego Armii Czerwonej, dowodzonego przez Michaiła Tuchaczewskiego. Dopiero po miesiącu wojska Tuchaczewskiego odzyskały sprawność bojową. Kolejna polska ofensywa – Bitwa Niemeńska – ponownie złamała bolszewickie zgrupowanie. 12 października strony konfliktu zawarły rozejm, który wszedł w życie 18 dnia tegoż miesiąca.
Na ziemi wołomińskiej w tym czasie trwały prace przy organizacji cmentarzy poległych w sierpniowych walkach. Powstały wówczas miejsca pochówków w: Radzyminie, pod Ossowem, Kobyłce, Ząbkach, Klembowie, a dla zmarłych z sanatorium w Pustelniku – kwatera na mareckim cmentarzu. Kilkudziesięciu poległych w walkach żołnierzy przewieziono w inne rejony kraju i tam ich pochowano. Najważniejszymi ośrodkami były: Warszawa i Łódź. Pod koniec lat 20 XX w., Wojskowe Biuro Historyczne rozpoczęło prace nad zebraniem danych o miejscu spoczynku żołnierzy polskich poległych w latach 1918-1920. Na bazie otrzymanych zestawień opracowano dokument „Lista strat Wojska Polskiego. Polegli i zmarli w wojnach 1918-1920”, wydany drukiem w 1934 r. Niestety, nie jest to kompletne kompendium, gdyż w różnych innych zestawieniach odnajdujemy kolejnych poległych, którzy nie zostali ujęci w Liście.
W opracowaniu „Wykaz żołnierzy b. armji gen. Hallera zmarłych i poległych w latach 1918-1921 r.”, w którym niestety nie uwzględniono żołnierzy z 46 i 47 pułków piechoty strzelców kresowych, walczących pod Wołominem i Radzyminem, odnajdujemy żołnierzy 48 pułku, którzy bronili fortu Beniaminów i okolic rzeki Rządzy. W wykazie wymieniono:
- Król Paweł; kapral 48 pp, ur. 1899 r. w Dębno p. Wyżychów, zmarł 14.8.1920 fort Beniaminów pow. Radzymin /ranny/ pogrzebany – fort Beniaminów przy drodze.
- Lasek Wojciech; szer. 48 pp, ur. 1900 Bardo, pow. Opoczno, zmarł 14.8.1920 r. Siwki pod Radzyminem /poległ/, pogrzebany w Nieporęcie, cmentarz parafialny.
- Stańczyk Marian, szer. 48 pp, zmarł 15.8.1920 r. Łosie pod Radzyminem /poległ/, pozostał na polu bitwy.
- Szewc Andrzej; kapral 48 pp, zmarł 14.8.1920 r., Ruda pod Radzyminem /poległ/ pogrzebany fort Beniaminów przy drodze.
Ponadto wśród danych o poległych i zmarłych odnaleźć można także żołnierzy pochodzących z naszych okolic, i są to:
- Banasiuk Jan, szer. 52 pp, ur. 1900 we Franciszkowie pow. Radzymin; zmarł 7.12.1921 w Chełmie /gruźlicę płuc/.
- Czajkowski Jan, szer. 52 pp, ur. 1901 r. Teodorów, pow. Warszawski, zm. 26.4.1920 r. Lwów /dur/, pochowany we Lwowie na cmentarzu Janowskim.
- Doliński Franciszek, szer. 52 pp, ur. 1900 Łosza (wieś Łosie) pow. Radzymin, zm. 31.7.1920 Lwów, pochowany we Lwowie na cmentarzu Łyczakowskim.
- Krzemiński Aleksander, szer. 52 pp, ur. 1902 Nowa Wieś pow. Warszawa [może chodzić o dzisiejszą część Wołomina], zmarł 23.4.1920 Lwów, pochowany we Lwowie na cmentarzu Janowskim.
- Ołdak Feliks, szer. 52 pp, ur. 1901 Ręczaje pow. Radzymin, zmarł 30.3.1920 r. Lwów [szpital epidem.] pochowany we Lwowie na cmentarzu Janowskim.
- Wiśniewski Józef, plutonowy 52 pp, ur. 1897 r. w Radzyminie, zmarł 14.9.1920 r. Koniuszki /poległ/.
Z dużym prawdopodobieństwem można przyjąć, że wymieniony w zestawieniu Wojtyra Władysław, szer. 52 pp, urodzony [jak poddano w wykazie w miejscowości Grabowa pow. Radzyn] faktycznie urodził się w miejscowości Grabów pow. Radzymin; zmarły 21.3.1921 w Przemyślu.
W Archiwum Akt Nowych, w zbiorze dokumentów Związku Harcerstwa Polskiego znajduje się zaświadczenie o śmierci pod Ossowem 14 sierpnia 1920 r. druha Józefa Oleksiaka z Pruszkowa. Warto wspomnieć, że do 221 pp kierowano harcerzy, a miejscem stacjonowania pułku była warszawska Cytadela. Gros harcerzy zasiliło ochotniczy 201 pp, pozostali niewcieleni zostali dołączeni do tworzącego się 236 pp w gimnazjum im. Władysława IV na warszawskiej Pradze. Z I batalionem tego pułku, 13 sierpnia wyszli z Warszawy i pomaszerowali na front.
Wieści Podwarszawskie
2021 nr 34=1552
O autorze
