Zaraz po zakończeniu I wojny światowej rząd polski powołał odpowiedni organ do liczenia strat poniesionych przez ludność cywilną od okupantów. Instytucja ta prowadziła również czynności związane ze spisem szkód powstałych po walkach z bolszewikami w sierpniu 1920 r. Specjalne
komisje szacunkowe pracowały także na terenie powiatu radzymińskiego. W Archiwum Akt Nowych przechowywany jest zbiór akt Głównego Urzędu Likwidacyjnego.
W powiecie radzymińskim zostały utworzone cztery ośrodki, w których zbierano ankiety i dane weryfikowano, a mianowicie: dwa w Radzyminie, w Wołominie i w Tłuszczu z następującą obsadą:
- Radzymin – Komisja dla miasta w składzie: przewodniczący Stanisław Marszał (burmistrz miasta), przedstawiciel ludności miejskiej Józef Żmijewski (delegat magistratu), sekretarz Jan Łojkuć, (sekretarz hipoteczny),
- Wołomin – Komisja dla miasta w składzie: przewodniczący Henryk Wojciechowski (zastępca burmistrza) zmieniony przez Józefa Lewańskiego (burmistrza), przedstawiciel ludności miejskiej Henryk Zapaśnik (delegat magistratu), sekretarz Szymon Radziewicz (kierownik szkoły ludowej),
- dla gmin: Radzymin, Klembów, Małopole i Ręczaje Komisja gminna w składzie: przewodniczący Aleksander Zalewski (Sędzia Pokoju), przedstawiciel ludności gminnej Piotr Kielak (delegat Sejmiku), sekretarz Czesław Orszak (zapewne pisownia fonetyczna nazwiska – prawidłowa pisownia to Orszagh),
- dla gmin: Tłuszcz, Zabrodzie, Strachówka, Międzylas (powinno być Międzyleś), Kamieńczyk, i Jadów Komisja gminna w składzie: przewodniczący Józef Miąskiewicz (wójt gm. Tłuszcz), przedstawiciel ludności gminnej Walenty Murawiecki (delegat Sejmiku), sekretarz Feliks Solecki.
Odpowiedzialnym za nadzór nad terenowymi komisjami w powiecie radzymińskim został delegat Apolinary Strzembosz. 5 maja 1921 r. przedłożył sprawozdanie z inspekcji po Komisjach powiecie radzymińskim do Głównego Urzędu Likwidacyjnego, Sekcji IV wizytator Henryk Rossman. W odręcznie sporządzonym dokumencie wizytator poinformował o terminach powołania poszczególnych komisji, ilości przyjętych i załatwionych spraw, przedstawił krótką historię ich działalności.
W kontekście Wołomina Rossman podał, że Komisja powstała 22 marca i do 2 maja wpłynęło 55 zgłoszeń, z których jedynie 6 zweryfikowano. W krótkiej charakterystyce pracy Komisji podał:
„Komisja w Wołominie dotąd b. słabo działa. Ludność zapatruje się b. sceptycznie na zwrot poniesionych strat. Do dnia 2 Maja zgłoszono tylko 6 deklaracji, które przyjął zastępca burmistrza, czasowy przewodniczący p. Wojciechowski. Ponieważ Burmistrz już wrócił z urlopu i był obecny przy wizytacji (a p. Wojciechowskiego nie zastaliśmy), postanowiliśmy wraz z Delegatem, aby objął należne mu miejsce przewodniczącego. Straty miejscowa ludność poniosła głównie w uszkodzonych meblach, szybach, dachach i innych ruchomościach, w skutek działań wojennych. Komisja przypuszcza, że wykończy operaty do 15 Maja. Z członków Komisji Burmistrz robi wrażenie inteligentnego, dobrze wywiązuje się ze swoich obowiązków. P. Wojciechowski wadliwie redagował wnioski, nie wymieniając sum i potwierdzając tylko deklaracje; oprócz tego podał własne straty w Wołominie zamiast w gminie Ręczaje, gdzie majątek jego znajduje się.”
W połowie lipca 1921 r. Komisje zakończyły swe prace i zostały rozwiązane. Przyjęto ogółem 3074 operatów z terenu powiatu radzymińskiego.
Wieści Podwarszawskie
nr 6 (1525) 2021
O autorze
