Dalsze losy żołnierzy II rejonu

Po przegranej bitwie pancernej wojska radzieckie podjęły dalsze działania na przedmościu praskim dopiero jesienią 1944 r. 14 września została zajęta Praga221.

W międzyczasie (5 września) Niemcy wysiedlili prawie wszystkich mieszkańców Zielonki i Ząbek222, którzy poprzez obóz przejściowy w Pruszkowie (Dulag 121), trafili do obozów pracy lub obozów koncentracyjnych w Niemczech223, Wśród wywiezionych znaleźli się także żołnierze „Celkowa”224, nie wszyscy z nich dożyli końca wojny225. Ci, którym udało się uniknąć wysiedlenia, doczekali w połowie września 1944 r wkroczenia wojsk radzieckich i oddziałów 1 Armii Wojska Polskiego.

Żołnierze AK, którzy wcześniej znaleźli się po radzieckiej stronie frontu przynosili teraz niepokojące wieści o zatrzymywaniu członków AK i kierowaniu ich w nieznane miejsca. Zatem pierwszym wnioskiem było nie ujawniać się226.

W dniu 17.09.1944 r. mjr H. Okińczyc wydał — jak się okazało — swój ostatni rozkaz do wszystkich podległych mu jednostek227. Po omówieniu ogólnej sytuacji politycznej i wojskowej zarządził zawieszenie aktywnej działalności AK na terenie II Rejonu. Zalecił też, zaniepokojony powtarzającymi się zatrzymaniami akowców, dalszą konspirację („nieuchwytność osobistą”)228 z zachowaniem jednak dyspozycyjności wobec dowództwa. Jednocześnie nakazał zachować poprawny stosunek do wojsk radzieckich i armii gen. Berlinga — „bez nienawiści, ale i bez entuzjazmu”229, Rozkaz z dnia 17.09.1944 r zamyka praktycznie działalność AK w II Rejonie.

Tymczasem aresztowania żołnierzy AK przez NKWD następowały coraz częściej i trwały przez następne miesiące230. Zatrzymani byli przetrzymywani w piwnicach lub dołach ziemnych w Markach, Pustelniku, Wołominie. Celem przesłuchań było wskazanie dowódców, współtowarzyszy, miejsc ukrycia broni. Po zakończeniu „śledztwa”, większość aresztowanych przewożono do Sokołowa Podlaskiego, skąd kierowani byli w transportach na Wschód, ku „nieludzkiej ziemi”231. Niektórzy pozostali tam na zawsze, dla tych, co wrócili po kilku latach miejsca takie jak Borowicze, Swierdłowsk i inne łagry, stanowią wciąż bolesne i żywe wspomnienie232.

20 października 1944 r. aresztowany został komendant II Rejonu mjr H. Okińczyc „Bil”. 1 listopada po śledztwie zakończonym pokazowym procesem w Markach, został skazany na 10 lat więzienia. Ostatni raz widziany był w więzieniu etapowym w Orszy. Zmarł 2 kwietnia 1945 r na terenie ZSRR233.

Pierwszy komendant II Rejonu, następnie szef służby zdrowia, kpt. dr med. Sergiusz Hornowski „Adam”, aresztowany dwukrotnie przez NKWD234, został ostatecznie wywieziony w listopadzie 1944 r. do ZSRR, gdzie przebywał przez trzy lata w sowieckich łagrach w Borowiczach i Swierdłowsku235. Razem z nim dzieliła los grupa żołnierzy AK, współtowarzyszy z Marek.

W 1945 r zaczęły się powroty wywiezionych do Niemiec, a w roku następnym — zesłanych do ZSRR. Inni wrócili w 1947 r. Niestety nie wszyscy wytrzymali wyniszczające warunki życia i pracy w obozach i łagrach.

Normalizacja życia w powojennej Polsce nie przyniosła zmian w stosunku władz do żołnierzy AK oraz w ocenach ich wysiłku zbrojnego. Obok całkowitej negacji i absurdalnych zarzutów o współpracy z Niemcami pojawiły się oskarżenia o działalność zmierzającą do obalenia ludowego państwa.

Zmiany w nastawieniu władz do pokolenia AK, jakie następowały w kolejnych latach, nigdy nie przełamały jednak utrwalonych, oficjalnych stereotypów oraz przemilczania wielu wydarzeń. Świadczą o tym chociażby trudności we wznoszeniu pomników, utrwalających pamięć o żołnierzach Il Rejonu, nawet jeśli pomniki te umieszczane były wewnątrz kościołów.

Dopiero w warunkach suwerennej Polski czyn Armii Krajowej spotkał się ze sprawiedliwą oceną i wierzyć należy, że wartości ideowe, którymi kierowali się żołnierze II Rejonu przejęte zostaną przez następne pokolenia236.


  1. Patrz rozdział 2, przypis 16.
  2. Włodzimierz Konikowski, Wspomnienia, zbiory Środowiska Żołnierzy Il Rejonu — „Celków” VII Obwodu „Obroża”.
  3. Wykaz żołnierzy wywiezionych i zmarłych w obozach koncentracyjnych (niepełny) — aneks nr 2. / Lista żołnierzy Il Rejonu.
  4. W. Konikowski, J. Mazurkiewicz, E. Kozłowski, M. Waś, op. cit.
  5. Patrz — Lista żołnierzy II Rejonu, aneks nr 2.
  6. A. Wojnarski, op. cit., str 57
  7. Ibidem, str. 60 — 67,
  8. Ibidem, str. 67.
  9. Ibidem, str. 66.
  10. J. Balicki, K. Sokołowski, A. Wojnarski, R. Grabowski, op. cit.
  11. Ibidem,
  12. Wykaz żołnierzy aresztowanych i deportowanych przez NKWD do łagrów na terenie ZSRR — aneks nr 2 / Lista Żołnierzy II Rejonu.
  13. Patrz rozdział 8 — Biografia mjr H. Okińczyca.
  14. Dr S. Hornowski został aresztowany po raz pierwszy 26 października i zwolniony na skutek interwencji Żydów (w tym lekarzy), którzy byli ukrywani na terenie II Rejonu w czasie okupacji. Powtórnie aresztowany 6 listopada. S. Hornowski, op. cit.
  15. Patrz rozdział 8 — Biografia kpt. dr med. S. Hornowskiego.
  16. 12 października 1996 r. Szkoła Podstawowa nr 2 w Markach otrzymała imię Żołnierzy Il Rejonu „Celków” VII Obwodu AK „Obroża”. 27 września 1998 r w dzień święta Polski Podziemnej, został odsłonięty w Zielonce pomnik poświęcony żołnierzom Il Rejonu oraz mieszkańcom Zielonki, poległym w latach 1939 — 1956. Włodzimierz Konikowski, „Miejsca pamięci, walki i straceń na terenie II Rejonu AK «Celków», Marki — Zielonka — Ząbki”, 1998 t, str 17 i 18, zbiory Środowiska Żołnierzy Il Rejonu „Celków” VII Obwodu „Obroża”.

 57 odsłon,  1 odsłon dzisiaj

Leave a Reply

Witryna wykorzystuje Akismet, aby ograniczyć spam. Dowiedz się więcej jak przetwarzane są dane komentarzy.