W Archiwum Akt Nowych przechowywane są akta działającej w okresie okupacji niemieckiej Spółdzielni Spożywców „Społem”. W jednej z teczek przechowywane są dokumenty z lustracji wołomińskiego oddziału. W dokumentach tych znajduje się bardzo ciekawy wykaz imienny członków spółdzielni oraz spis asortymentu znajdujący się w sprzedaży w 1942 r.
Spółdzielnia „Społem” w Wołominie została zarejestrowana w Sądzie Okręgowym w Warszawie, pod numerem 2330, 13 września 1940 r. Siedziba spółdzielni mieściła się w Wołominie przy ulicy Wileńskiej 23, a do pierwszego Zarządu weszli: Michał Wrzosek, Klemens Bieńkowski, Mieczysław Neuman, zaś Przewodniczącym Rady Nadzorczej został mecenas Edmund Kowalski. „Społem” prowadziła jeden sklep spożywczo-przemysłowy, posiadała w okresie 11.11.1940-17.06.1941 r. piekarnię, prowadzoną przez mistrza piekarskiego Władysława Laskowskiego.
Celem założenia spółdzielni był zakup i dystrybuowanie towarów oraz wypiek i sprzedaż chleba wśród mieszkańców miasta. Warunki okupacyjne nie pozwalały na dynamiczny rozwój przedsiębiorstwa, wiele krytycznych uwag o funkcjonowaniu miejscowego „Społem” podawali w swoich sprawozdaniach lustratorzy. Część z nich zapewne była słuszna, niemniej niekiedy brakowało zrozumienia i wrażliwości. W czasie jednej z wizyt, 27 kwietnia 1941 r. jako powód odwołania spotkania z Zarządem, lustrator podał:
„Drugie odwołanie spowodowane zostało przez Zarząd, który zarządzenie to motywował przygnębieniem społeczeństwa wołomińskiego zaszłymi ostatnio na terenie miasta wypadkami.”
Wspomnianymi wypadkami było aresztowanie przez gestapo 25 kwietnia kilku członków komendy sztabu ZWZ: komendanta radzymińskiego Obwodu „Raróg” porucznika Stanisława Krywkę, komendanta wołomińskiego Ośrodka ppor. Stanisława Jóźwiaka, szefa Oddziału I (Organizacyjnego) Obwodu Alfreda Kempinersa, byłego żołnierza 236 pp z 1920 r. i uczestnika walk pod Ossowem, oraz majora Cibickiego, byłego komendanta SZP/ZWZ Obwodu. Było to jedno z pierwszych większych aresztowań, które przeprowadzili w mieście niemieccy okupanci.
Spółdzielnia działała do jesieni 1943 r. Ostatecznie została włączona do Rejonowej Spółdzielni Rolniczo-Handlowej działającej w Wołominie, a ostatnie zestawienie majątku „Społem” sporządził członek Zarządu Miasta Stefan Podhorodecki.
W wykazie członków-akcjonariuszy spółdzielni odnajdujemy wiele wołomińskich rodzin, które zapisały się pozytywnie w okresie okupacji na gruncie zawodowym, pracy społecznej, działalności konspiracyjnej. Wśród nich znajdują się między innymi: Cichecki Józef (burmistrz Wołomina), Cichocki Zygmunt (pracownik magistratu), Podhorodecki Stefan (pracownik magistratu), Rostkowski Piotr (nauczyciel), Koprowicz Henryka, Bieniek Józef (pracownik magistratu, założyciel w Wołominie Organizacji Wojskowej „Wilki”, organizator NSZ w mieście), Szymański Franciszek (pracownik magistratu, żołnierz AK), Mossakowski Stanisław (dyrektor elektrowni), Kowalski Edmund (prawnik, działacz społeczny, oficer WSOP AK), Brzuszczyński Zygmunt, Nachtman Ludwik, Zygmunt Siedlecki (lekarz), Szewc Wojciech (właściciel restauracji „Niespodzianka”), Radziszewski Zbigniew (żołnierz AK), Jan Sikorski (lekarz), Banaś Władysław (prezes koła Związku Inwalidów Wojennych w Wołominie), Świerczyński Hieronim, Roszkowski Mirosław (pracownik miejskiej elektrowni, żołnierz NSZ), Żmudzki Stanisław, Kempiners Alfred (żołnierz ZWZ), Kusy Andrzej, Kotulska Katarzyna, Morga Antoni (nauczyciel).
W załączeniu zestawienie towarów sprzedawanych w sklepie wołomińskiego „Społem” w okresie okupacji niemieckiej.
Wieści Podwarszawskie
2021 nr 4=1523
O autorze
