Poglądy polityczne mieszkańców Wołomina na podstawie wyników wyborów w latach 1918-1938 (V)

Wybory „brzeskie” 1930

Wybory w 1930 roku były przedterminowe, spowodowane rozwiązaniem parlamentu przez prezydenta Mościckiego. Była to oczywiście decyzja Józefa Piłsudskiego. Ugrupowanie parlamentarne piłsudczyków, czyli BBWR, osiągnęło w poprzednich wyborach zbyt niski wynik, aby przeprowadzić zmiany w ustroju państwa w kierunku dalszego wzmocnienia władzy wykonawczej. Konsolidacja opozycji, szczególnie Centrolew, mogła wręcz doprowadzić do utraty władzy przez siły ulegające autorytetowi Piłsudskiego. Sukcesem opozycji prawicowej było w 1929 roku postawienie przed Trybunałem Stanu min. Czechowicza, który przeznaczył środki z pieniędzy budżetowych na kampanię wyborczą BBWR. W związku z tym ogłoszono przedterminowe wybory. Dwa miesiące przed wyborami osadzono w twierdzy brzeskiej, bez wyroku sądowego, 20 posłów opozycji, 10 z Centrolewu, 3 z centroprawicy i 5 z UNDO (Ukraińskie Zjednoczenie Narodowo – Demokratyczne). Jednym z uwięzionych był poseł z okręgu 2 zawierającego powiat radzymiński, Adam Pragier z PPS. Uwięzionych wypuszczono za kaucją po wyborach. Następnie odbył się ich proces („brzeski”), w czasie którego 10 z nich (w tym Adama Pragiera) uznano winnymi. Pragier początkowo nie uznał wyroku i udał się na emigrację, jednak później powrócił i część wyroku odbył. Uwięzienie posłów opozycji, a następnie tzw. proces brzeski, stały się symbolami bezprawia Sanacji. Warto zauważyć, że wśród uwięzionych i skazanych byli niezwykle zasłużeni polscy politycy, wielokrotny premier Wincenty Witos oraz Wojciech Korfanty, przywódca Powstań Śląskich. Wincenty Witos udał się na emigrację, skąd powrócił dopiero w 1939 roku.

Oficjalnie ordynacja tych wyborów pozostała bez zmian. Wołomin nadal znajdował się w okręgu nr 2, wraz z powiatami warszawskim, radzymińskim i mińskim³¹. Wyniki wyborów do sejmu w Wołominie przedstawiały się następująco: uprawionych było 6576, głosujących 4109, zaś ważnych ważnych głosów oddano: 4056. Frekwencja wyniosła więc 62%. Najlepszy wynik ponownie osiągnął BBWR: 2120 głosów, drugie miejsce Lista Narodowa wystawiona przez powstałe na miejsce Związku Ludowo – Narodowego Stronnictwo Narodowe: 501. Trzecie miejsce zajął Centrolew (ugrupowanie składające się z PPS, PSL „Wyzwolenie”, Stronnictwa Chłopskiego „Piast” i partii chadeckich) z wynikiem 385. 357 głosów zdobył Ogólno-Żydowski Narodowy Blok Gospodarczy (lista wyborcza Agudy), Blok Obrony Praw Narodowości Żydowskiej (syjoniści – przeciwnicy BBWR i Agudy) 272 głosy, Jedność Robotniczo – Chłopska (komuniści) 198 głosów, PPS dawna Frakcja Rewolucyjna (lista rozłamowców z PPS popierających Piłsudskiego) 193, Chrześcijański komitet Wyborczy 14 głosów, Bund 7 głosów, Katolicki Blok Ludowy 6 głosów, Poalej Syjon 1 głos³². W wyniku wyborów trzy mandaty przypadły BBWR, po jednym Stronnictwu Narodowemu, i Centrolewowi³³.

Posłami z okręgu 2 zostali: Stanisław Kielak (BBWR, z Chrzęsnego pod Tłuszczem, po raz drugi)³⁴, Jan Nosek (PSL „Wyzwolenie”, rolnik)³⁵, Adam Pragier (PPS, po raz kolejny)³⁶, Ignacy Rowicki (Lista Narodowa, nauczyciel z Mińska Mazowieckiego)³⁷, Marian Sobolewski (BBWR, publicysta, Warszawa lub Janków Nowy k. Wołomina, po raz kolejny)³⁸.

Wyniki wyborów do senatu w okręgu 2 wypadły następująco: BBWR: 181499, Lista Narodowa: 104906, Blok Obrony Praw Narodowości Żydowskiej: 29594, Ogólno-Żydowski Narodowy Blok Gospodarczy: 23027, PPS dawna Frakcja Rewolucyjna: 3278, PPS „Lewica”: 37, Jedność Robotniczo-Chłopska (komuniści): 6467. Rezultatem wyborów było przyznanie 4 foteli senatorskich BBWR, dwóch Liście Narodowej oraz jednego Centrolewowi³⁹. Senatorami zostali: Stanisław Godlewski (Stronnictwo Narodowe, ziemianin)⁴⁰, Witold Kamieniecki (BBWR, historyk)⁴¹, Dorota Kłuszyńska (PPS, publicystka)⁴², Stefan Laurysiewicz (BBWR, przemysłowiec)⁴³, Stefan Perzyński (BBWR, adwokat)⁴⁴, Zygmunt Wasilewski (Stronnictwo Narodowe, literat)⁴⁵, Marceli Wiechowicz (BBWR, mistrz piekarki)⁴⁶.

Wyniki wyborów pokazały mimo zwycięstwa BBWR, rosnącą siłę opozycji. O ile dla Centrolewu wybory były nieudane (nie bez znaczenia było z pewnością uwięzienie czołowych działaczy w czasie wyborów), o tyle Endecja odbudowała swoje siły po ciosie, jakim był przewrót majowy. Interesująca jest wzmianka o adresie publicysty BBWR, Mariana Sobolewskiego w Nowym Jankowie. Jest to świadectwo rozwijającego się osadnictwa willowego, którego ślady do dziś odnajdujemy w Wołominie i okolicach.

„Rocznik Wołomiński”
tom XIV, 2018

31. Statystyka wyborów do sejmu i senatu z dnia 16 i 23 listopada 1930 roku, Warszawa 1935, s. IX.
32. Statystyka wyborów do sejmu i senatu z dnia 16 i 23 listopada 1930 roku, s. 2.
33. Tamże, s. XXVIII.
34. Skład osobowy sejmu Rzeczpospolitej Polskiej w dniu 2 maja 1930, Warszawa 1930, s. 16.
35. Tamże, s. 24.
36. Tamże, s. 27.
37. Tamże, s. 29.
38. Tamże, s. 31.
39. Statystyka wyborów do sejmu i senatu z dnia 16 i 23 listopada 1930, s. XXIX.
40. Skład osobowy i komisje senatu Rzeczpospolitej Polskiej, styczeń 1931 r, Warszawa 193, s. 7.
41. Tamże.
42. Tamże, s. 8.
43. Tamże.
44. Tamże, s. 10.
45. Tamże, s. 13.
46. Tamże.

O autorze

Michał Janik

author

Zobacz teksty tego autora