W skład powiatu Radzymińskiego wchodzi dziesięć gmin wiejskich. Wysokość projektowanych wydatków na rok 1928/29 oraz ich stosunek procentowy ilustruje tablica.
Jak z zestawienia tego wynika, najwyższą pozycję w wydatkach stanowią koszta administracji, co jest zrozumiałe wobec tego, że gmina jest organem wykonawczym urzędów państwowych oraz samorządu wyższego – rzędu. Gminy powiatu Radzymińskiego zatrudniają ogółem 27 pracowników (sekretarzy gminnych i ich pomocników) i 10 niższych funkcjonarjuszy, a prócz tego 4 osoby w przedsiębiorstwach gminnych (rzeźniach). Na dziesięć gmin osiem posiada własne budynki, w których mieszczą się urzędy gminne, a jedna ma zamiar w roku bieżącym przystąpić do budowy własnego gmachu.
Następną z kolejności w/g wysokości pozycję budżetów stanowią budżety szkolne. W/g budżetów w gminach wiejskich pow. Radzymińskiego istnieje 148 klas szkoły powszechnej, t. j. jedna klasa na 414 mieszkańców. Najwyższą ilość klas w stosunku do mieszkańców posiada gmina Zabrodzie, gdzie jedna klasa przypada na 308 mieszkańców, wobec czego gmina ta wykazuje również najwyższy odsetek wydatków na szkolnictwo, bo 33,5%. Przeciętny wydatek na jedną klasę szkolną wynosi zł. 591 gr. 79 i waha się w poszczególnych gminach od 894 zł. 15 gr. (gm. Jadów) do zł. 437 gr. 84 (gm. Ręczaje).
Znaczny wydatek gmin na opiekę społeczną, wynoszący zł. 58.235, co stanowi 10% wydatków zwyczajnych, spowodowany jest wydatkami na koszta leczenia ubogich i koszta opieki w zakładach zamkniętych. Jak wynika z budżetów, opieka społeczna na terenie gmin nie istnieje, czego dowodzi fakt, że na 10 gmin na zapomogi dla ubogich preliminują nieznaczne kwoty od 120 do 40 zł. 5 gmin w łącznej kwocie 360 zł., a innych wydatków na opiekę społeczną na terenie gmin nie spotyka się. Fakt ten tłómaczy się z jednej strony brakiem źródeł dochodowych na pokrycie wydatków na opiekę społeczną oraz brakiem zrozumienia wśród ogółu gminiaków potrzeby opieki społecznej z drugiej strony.
Objęte budżetami gmin wydatki na drogi i place publiczne nie ilustrują zupełnie całokształtu gospodarki drogowej gmin, ponieważ wszystkie gminy dla utrzymania i ulepszenia dróg korzystają ze świadczeń drogowych w naturze, wartość których kilkakrotnie nieraz przekracza wydatki figurujące w budżetach. Sumy preliminowane w budżetach obejmują przeważnie wydatki na budowę i konserwację mostów i nieznaczne kwoty na wynajęcie robotników lub furmanek zamiast osób, które świadczeń w naturze nie wykonają: przyczem ten ostatni rodzaj wydatków znajduje pokrycie w świadczeniach pieniężnych tych osób.
Wskazane powyżej cztery grupy wydatków na poszczególne działy gospodarki gminnej wyczerpują prawie cały budżet gmin, stanowiąc 91,1% wydatków zwyczajnych. Z innych zadań, podejmowanych przez gminy, nie ze względu na ich wyniki w chwili obecnej, lecz raczej jako symptomy zrozumienia konieczności podjęcia pewnych prac, podkreślić należy fakt, że na 10 gmin, 9 preliminowało większe lub mniejsze kwoty na wychowanie fizyczne, ogółem 3.100 zł., że wszystkie gminy preliminowały zapomogi dla straży ogniowych, oraz, że 5 gmin preliminowało 650 zł. na zapomogi dla kółek rolniczych.
Rzeczą zupełnie nową, przynajmniej na terenie powiatu, jest urządzenie przez gminy publicznych radjo-aparatów odbiorczych. W roku 1927 radjo-aparat ustawiła jedna gmina i audycje cieszyły się wielkiem powodzeniem, zgromadzając do 300 osób jednorazowo. Obecnie w ślady tej gminy wstępują dwie inne, preliminując na ten cel 1.200 zł. w budżetach na rok 1928/29.
W zakresie inwestycji budowę gmachów szkolnych projektują trzy gminy, budowę studzien wszystkie gminy, urządzenie targowic — dwie gminy, przyczem jedna z gmin ma zamiar na ten cel nabyć plac, budowę bruku w osadzie — jedna gmina, budowę domu gminnego — jedna gmina i budowę rzeźni — jedna gmina.
Z pośród gmin powiatu Radzymińskiego. ze względu na rozmiar swej gospodarki, wyróżnia się gmina Jadów, która wskutek tego, że w skład jej wchodzi większa osada Jadów oraz szereg letnisk, ma gospodarkę zbliżoną do małego miasta, co znajduje swój wyraz w znacznym wydatku na utrzymanie dróg i placów (bruki w osadzie i droga Jadów — Urle), wydatków na utrzymanie studzien, oświetlenie, nadzór sanitarny i t. p. oraz w kwocie wydatków zwyczajnych, przypadającej na jednego mieszkańca, która wynosi w Jadowie zł. 9,82 na mieszkańca, podczas gdy w pozostałych gminach (po wyłączeniu Jadowa) zł. 5 gr. 36, wahając się od zł. 4,29 do zł. 6 gr. 30.
Dochody gmin opierają się głównie na podatku wyrównawczym i dodatkach do podatku gruntowego, przyczem osiem gmin korzysta z prawa do pobrania 50% zwyżki podatku wyrównawczego, a dwie ograniczają się do poboru podatku wyrównawczego w sumie złotych równej ilości ha ziemi opodatkowanej. Pomimo pełnego wykorzystania swych praw podatkowych. dwie gminy nie są w stanie zamknąć budżetów, wobec czego deficyty tych gmin w kwocie zł. 7.500. — pokryte będą przez Powiatowy Związek Komunalny.
W zakresie dochodów wyróżniają się budżety gminy Jadów i częściowo gminy Tłuszcz przez znaczniejszy wpływ dodatku do podatku od handlu i przemysłu, dochody z przedsiębiorstw (rzeźni) i dochody z opłat za korzystanie z placów gminnych podczas targów (placowego) i targowicy.
Na pokrycie części wydatków inwestycyjnych projektują gminy zaciągnięcie pożyczek, a mianowicie, gmina Jadów na urządzenie targowicy i budowę domu gminnego 50.000 zł. i gm. Tłuszcz na budowę rzeźni i urządzenie targowicy 50.000 zł., wobec czego wykonanie tych zamierzeń zależne jest od uzyskania kredytu długoterminowego.
Józef Porzeziński
Samorząd – tygodnik poświęcony sprawom samorządu terytorialnego
R. 10, nr 15 (8 kwietnia 1928)
O autorze
