Stopka redakcyjna pierwszego numeru "Siewby"
Późne zniesienie poddaństwa i uwłaszczenie chłopów, a także brak własnej państwowości spowodowały znaczne opóźnienie wsi w rozwoju świadomości politycznej i społecznej. Dopiero w końcu XIX w. w Galicji pojawili się działacze organizujący chłopów do walki politycznej. W 1895 r. w Rzeszowie powstała pierwsza chłopska partia polityczna – Stronnictwo Ludowe. W Królestwie Polskim system policyjny połączony z intensywną rusyfikacją oraz upadek ducha po Powstaniu Styczniowym paraliżowały wszelkie próby emancypacji ludności wiejskiej. Dopiero przed rewolucją 1905 r. powstała tu pierwsza samodzielna organizacja chłopska – Polski Związek Ludowy.
W naszym regionie ruch ludowy dojrzał stosunkowo wcześnie. Zaczęło się od tajnych szkół w języku polskim i tzw. akcji gminnej. Pierwszą tajną szkołę na wsi założył w Sitnem pod Jadowem rolnik Adam Tryc. We własnej chacie gromadził on dzieci z Sitnego i Szewnicy, które nauczał po polsku. Jego działalność zwróciła uwagę żandarmerii rosyjskiej. Tryc został aresztowany, a potem na kilka miesięcy uwięziony. Później był aktywnym działaczem ruchu ludowego. Podczas rewolucji chłopi w Jadowie, członkowie organizującego się tu Polskiego Związku Ludowego, zmusili miejscowego wójta do wyrzucenia z biura gminy orła carskiego i wprowadzenia języka polskiego do podległego mu urzędu. Podobne akcje zostały przeprowadzone w kilku innych wsiach powiatu radzymińskiego (później wołomińskiego).
W 1907 r. mieszkańcy Sitnego zbudowali szkołę działającą pod patronatem aktywnej wtedy Polskiej Macierzy Szkolnej. Szkoły przez nią prowadzone nauczały po polsku. Znacznej pomocy w urządzeniu szkoły udzieliła dziedziczka folwarku Ulasek koło Tłuszcza, Babczyńska, a także jej zięć, początkujący wtedy lekarz Ludwik Wiśniewski, „jadowski Judym” szanowany przez wszystkich mieszkańców gminy i jej okolic.
W tym czasie koło Tłuszcza działali wśród chłopów adwokat Tadeusz Gałecki oraz Władysław Symonowicz i jego żona Maria, właściciele niewielkich majątków. Na jednym z zebrań padł pomysł zorganizowania pisma dla tych chłopów. W ten sposób powstała „Siewba”, gazeta ludowa sprzedawana najpierw na terenie powiatu, a potem w całym Królestwie Polskim. 2 września 1906 r. zostało zalegalizowane Towarzystwo Wydawnicze „Siewba”. Udziały w nim wynosiły po 12 rubli (tj. około połowy miesięcznej płacy robotnika w fabryce). Członkami wspierającymi byli Tadeusz Gałecki i małżeństwo Szymonowicze. Zarząd Towarzystwa składał się z prezesa i naczelnego redaktora Jana Kielaka, skarbnika Tadeusza Gałeckiego z Jadwisina i członka, Władysława Koskowskiego z Klembowa.
Jan Kielak (1877-1917) urodził się w Jasienicy koło Tłuszcza, w rodzinie chłopskiej. Ukończył tylko 4 klasy szkoły ludowej w Postoliskach koło Tłuszcza, był jednak niezwykle utalentowanym samoukiem. Po odbyciu służby wojskowej w armii rosyjskiej pracował najpierw jako robotnik kolejowy, następnie osiadł w gospodarstwie odziedziczonym po ojcu we wsi Chrzęsne. Należał do Towarzystwa Oświaty Narodowej podporządkowanego Lidze Narodowej, ale w 1906 r. wraz z grupą chłopów z powiatu radzymińskiego wystąpił z tej organizacji i stał się jednym z założycieli Związku Młodej Polski Ludowej, w którym pełnił funkcję wiceprezesa.
Sekretarzem redakcji był Jan Adamowicz-Piliński ze Smoleńszczyzny, z rodziny drobnoszlacheckiej. Z nieznanych bliżej powodów porzucił żonę Rosjankę i córkę, a także majątek ziemski nad Donem i w 1899 r. przybył do Galicji. Stąd wyjechał do Afryki kolonizowanej wtedy przez państwa europejskie, ale po dwóch latach wrócił do Galicji. Publikował artykuły w prasie lwowskiej. Przed rewolucją 1905 n wyjechał na Kaukaz, skąd wrócił do Warszawy i włączył się do pracy w ruchu ludowym.
W skład komitetu redakcyjnego „Siewby” w chodzili też Józef Sadowski z Sitnego, Paweł Wasilewski, poseł do Dumy Rosyjskiej z Turza, Władysław Symonowicz z Miąsnego, Rajmund Wilamowski z Klembowa, Walenty Morawiecki z Rysia, Józef Oleksiak z Klembowa, Władysław Kołakowski z Ogrodzisk, Józef Wasilewski z Turza, Jan Moderacki z Janek, Andrzej i Jan Wojdynowie z Klembowa, Stanisław Kielak z Chrzęsnego, Bolesław Koskowski z Klembowa, Adam Tryc z Sitnego. Pierwszy numer „Siewby” ukazał się 3 listopada 1906 r. Redakcja jej mieściła się w Tłuszczu, w domu p. Wdziekońskiej. Filia redakcyjna znajdowała się natomiast w Warszawie, przy Nowym Świecie, w mieszkaniu Adamowicza-Pilińskiego.
„Siewba” głosiła hasło „przez oświatę, dobrobyt, jedność do siły ludu, narodu i Ojczyzny”. Walczyła z ciemnotą, zabobonami, biernością chłopów, z klerykalizmem, propagowała nowoczesne metody gospodarowania, oświatę rolniczą, działalność kulturalno-oświatową, wciągała wieś do życia publicznego, kształtowała jej świadomość społeczną i narodową. Pismo rozrosło się, zdobywało coraz większe rzesze czytelników, nabrało charakteru ogólnokrajowego. Miało też licznych przeciwników: konserwatywnych ziemian, kler parafialny przeciwny emancypacji chłopów, władze carskie. Po artykule „O konstytucji 3 Maja” pióra znanego działacza i publicysty ludowego Tomasza Nocznickiego „Siewba” została 16 maja 1908 r. zamknięta przez władze carskie. Wkrótce później, 27 czerwca zmarł na zawał serca Adamowicz-Piliński. Pochowany został na cmentarzu w Postoliskach.
Na miejsce „Siewby” pojawiło się 28 grudnia 1907 r. pismo chłopskie „Zaranie”, które z miejsca stało się orędownikiem powstającego w Królestwie Polskim ruchu ludowego. Pisywali doń także autorzy „Siewby” i młodzi publicyści z naszego regionu, najczęściej zaś Franciszek Broma z Kobyłki. Działalność i publicystyka „Siewby” utorowała drogę do powstania Towarzystwa Kółek Rolniczych im. Stanisława Staszica, pierwszej w Królestwie Polskim organizacji społeczno-zawodowej rolników. Pierwszym jego prezesem został Jan Kielak, naczelny redaktor „Siewby”. Autor wielu w niej artykułów stał się jednym ze współorganizatorów ruchu ludowego w Królestwie Polskim, zamieszczającym stale swe artykuły w „Zaraniu”. W czasie I wojny światowej Jan Kielak działał na rzecz niepodległości Polski w Polskiej Organizacji Wojskowej, był też prezesem Komitetu Obywatelskiego w gminie Międzyleś i przedstawicielem Centralnego Komitetu Narodowego (skupiającego stronnictwa niepodległościowe) na powiat radzymiński. Nie doczekał jednak wolnej Polski, zmarł bowiem 10 lutego 1917 r. Pochowany został na cmentarzu w Postoliskach obok Adamowicza-Pilińskiego. Obaj ci działacze najbardziej przyczynili się do powstania ruchu ludowego w naszym regionie.
Na podstawie maszynopisu działacza ruchu ludowego Jana Gawryla i biogramu J. Kielaka pióra Witolda Stankiewicza w PSB
Wieści Podwarszawskie
R.6, 1996 nr 3 (257) (21 I)
O autorze
